95 години криминален молк во Скопје за подвигот на Мара Бунева

На 13 јануари 1928 година во центарот на Скопје 26-годишната Бугарка од Тетово со неколку куршуми го убива шефот на српската полиција Велимир Прелиќ. За време на српската окупација по 1918 г. со азиски и средновековни методи Прелиќ ги измачувал борците за слободна и независна Македонија, јавува БГНЕС. 

И денес, 95 години по убиството на српскиот џелат, властите во Скопје имаат наметнато целосна забрана за споменување на подвигот на Бунева, но и за причините за ова дело. Молкот со ништо не се разликува од молкот за време на српската окупација од 1918 до 1941 година, ниту пак со периодот на југословенскиот диктатор Јосип Броз Тито. 

Мара Бунева е родена во градот Тетово во 1902 година. Таа потекнува од познато бугарско семејство од градот. Нејзиниот брат Борис Бунев ја привлекол во редовите на ВМРО на почетокот на 20-тите години на минатиот век. Откако пукала во Прелиќ, Мара Бунева се застрелала во градите. На српскиот офицер кој ја стигнал и ја прашал зошто го убила Прелиќ, 26-годишната Бугарка му одговарила: Поради тортурата што ја вршеше врз моите соученици. Затоа што ја сакам мојата земја. 

Атентатот е извршен само еден месец по скопскиот студентски судски процес, кој се одржал на 5 декември 1927 година. Тогаш беа осудени 20 членови на Македонската младинска тајна револуционерна организација /ММТРО/: Димитар Ѓузелов, Борис Андреев, Петар Хаџипанзов, Георги Хаџиманов, Штерјо Боздов, Димитар Чкатров, Харалампи Фукаров, Кирил Кузманов, Кирил Вангелов, Кирил Караџов, Емануил Чучков, Тодор Гичев, Благој Монев, Тодор Христов, Страхил Иванов, Христо Хаџикимов, Борис Светиев, Јордан Сапунџиев, Димитар Нацев и Иван Шопов.

Прелиќ ги измачувал за време на судскиот процес, но и по изрекувањето на пресудата. Главите им биле ставени во менгеме, а рацете и нозете им биле скршени. Сите што останале живи по 1945 година повторно биле прогонувани, мачени и убиени од режимот на Тито. 

Европскиот печат опширно известуваше за атентатот, како и за причините – суровата судбина на Бугарите под српска и грчка окупација. „Франција мора да знае дека овие терористички акти всушност не се дело на вулгарни разбојници, туку на бунтовнички народ“, пишува авторитетното париско издание „Франс“.

Мара Бунева почина од здобиените рани следниот ден, на 14 јануари. Погребот бил извршен без свештеник и ја погребале во необележан гроб. Прелиќ починал два дена подоцна. Роднините на Бунева биле претепани до смрт.

Во 1941 година на местото каде што се самоуби Мара Бунева била поставена спомен плоча, но во септември 1944 година била уништена по лична наредба на просрпскиот комунист Лазар Колишевски, кој со методите на Прелиќ ги прогонувал сите противници на југословенскиот режим. Дури во 2002 г. е поставена нова плоча од локалните Бугари, но повеќепати била кршена и повторно обновувана.

Ниту еден македонски функционер до денес не поставил барем еден цвет пред спомен плочата на Мара Бунева. И по 32 години од прогласувањето на независноста на РСМ, властите во Скопје сè уште им се поклонуваат на нивните џелати и продолжуваат да го следат секое сеќавање на нивното славно минато.