Александар од Југославија (2)

//

Пишува: Иво Иванов, новинар од БНР

Разбирливо е тоа што филмот ни покажува идеализирана слика за Србија, за кралска Југославија и за нејзиниот прв владетел. И не само во Србија се снимаат вакви серии. Но, ако ја смениме перспективата, ќе видиме дека Александар од Југославија и бугарскиот цар Борис III имаат многу заеднички човечки судбини. Од мали години остануваат сирачиња и ги губат своите мајки. И двајцата прележуваат тежок тифус во детството. Српскиот принц страдал од последиците од болеста до крајот на животот. И двајцата пораснале како амбициозни принцови на европски образовани татковци. За двајцата владетели, нивниот универзитет на животот се рововите, маките и ужасот на војните на Балканот. Последната љубопитна случајност е дека амбициозната кралица Марија Романска, пред да ја ожени својата ќерка Марија со кралот Александар, прво се обидува да ја вери за царот Борис. Но, бугарскиот владетел се жени со црногорската братучетка на Александар, Џована Савојска. На крајот, и Александар и Борис го завршуваат својот живот трагично пред нивните сопствени светови да пропаднат.


Разликите меѓу двајцата владетели исто така не се мали, Александар е свесен и напорно се подготвува за претстојната нова војна, додека Борис напорно се обидува да не биде дел од истата. Но, ова е друга приказна надвор од серијата „Александар од Југославија“.

За да заработи за живот, некогаш плодниот автор Александар Дима го постави пишувањето романи на индустриска основа. Класикот ги учел своите ученици да не навлегуваат во потрага по историска вистина, бидејќи историјата била само клинец на кој тој едноставно ги закачувал своите сижеа. Во тој дух, Здравко Шотра и Вук Драшковиќ се исто така професионалци. Тие едноставно го закачиле својот наратив за минатото на ‘рѓосаниот историски клинец на Србија. Во нивното сиже нема да видите како кралска Југославија го организира државниот удар од 19 мај 1934 година во Бугарија. Како ги донесе на власт луѓето што сакаат да го соборат бугарскиот цар, да ја укинат демократијата и да ја претворат земјата во дел од интегрална Југославија. Надвор од нивното сиже останува дека југословенската агентура во Софија се покажува како многу преценета и на крајот царот Борис многу брзо ги презема уздите на власта. Во серијата нема да ја видите тајната средба на двете монархиски семејства во Еуксиноград. Исто така, недостасува и симболичната посета на Александар и Марија на Софија, Кричим и Пловдив како гости на Борис и Џована.

Посетата се одвива додека про-српските и про-француските пучисти од „Звено“ сè уште се на власт во Бугарија. Тоа се случува само неколку недели пред несреќното заминување за Марсеј. Ја нема епизодата во која Борис ќе го убеди Александар дека е бесмислено, имајќи проблем со неговите австро-унгарски територии, да отвора проблем и со Бугарија. Ова веднаш би го кренало во воздух македонското прашање и целата етно-политичка рамнотежа во кралството. Александар бил паметен човек и ги прифатил аргументите на бугарскиот монарх.

Нема да ги видите фактите дека, ниту Италијанците, ниту хрватските усташи или Унгарците, ниту ВМРО стојат зад атентатот во Марсеј. Во распределбата на ликовите во историската трагедија од 1934 година, сите учесници се само марионети на драмата замислена и режирана од германското воено разузнавање „Абвер“. Главната цел на нападот не бил Александар, тој бил само придружна жртва на Балканската антанта, насочена против Бугарија. Вистинска цел на атентаторите е првиот француски дипломат Луј Барту. Неговата смрт мора да ја фрустрира политиката на Париз за приближување кон СССР и изолацијата на Третиот рајх. Атентатот успеал. Во следните превирања, Сталин ќе го елиминира другиот приврзаник на советско-француското зближување, Максим Литвинов. Но, јасно е дека во историска, пропагандна серија во која протагонист е Александар од Југославија, смртта на кралот не може да биде само колатерална штета.

Освен содржината и пораката, чисто кинематографски, од серијата има што уште да се посака. Иако се вклучени повеќе од 130 актери, снимениот и монтиран материјал е строго режиран во стилот на „телевизиски театар“ од ерата на социјалистичкиот реализам. Театарот секогаш се потпира на некоја сценска конвенција и декор, што гледачот го доживува како стандардна и не иритирачка. Во модерното телевизиско кино, таков архаизам е неприфатлив. Денес е задолжително снимање и уредување на телевизискиот производ според највисоките филмски стандарди, што не го гледаме во српските серии. Визуелно е досадно што графичките дизајнери на CJI, предводени од Бориша Симовиќ, поради некоја причина, претпоставувам финансиска, не можеле да си ја завршат работата. И покрај добрите намери, во многу од сцените е очигледно со голо око дека станува збор за сина кутија или недовршена додадена реалност. Фотографиите од современа природа од одредени историски знаменитости во Европа, кои служат како воведни општи снимки на локациите, исто така, не се добро испреплетени. Ако костимите се добро изведени, тогаш реквизитите, особено на автомобилскиот парк, се повеќе од скромни и стари како поглед. Моделот на крстосувачот „Дубровник“ е толку лажен што е тажно да се коментира. Звукот во филмот заедно со музиката на Саша Милошевиќ Маре се совршени и тука нема место за забелешки.

Со цел да се заштедат пари од масовните сцени и да се даде автентичност, се користат документарни снимки често и без специфична врска со сценариото. Тие понекогаш се користат како посредници. Идејата е добра, но не е изнесена професионално и саканиот ефект не е постигнат. Транзицијата од документарен филм во долгометражен филм и покрај транзициите низ црно-белите сцени е механичка и иритирачка.

Чист недостаток на сценариото е нарацијата во име на резонантни, речиси постерски ликови. Таков пример се бројните и досадни врски на фабулата преку коментарите и забелешките на групата новинари околу Лука Месечина – новинар и доверлив човек на Александар. Заплетканоста на двајцата генерали-аѓутанти влегува во истата категорија.

Со исклучок на ликот на Стамболиски, изборот и глумата на главните и повеќето од епизодните актери е брилијантна. Лубомир Булаиќ, како крал Александар, и Тамара Алексиќ, како кралица Марија, дефинитивно играат улоги за паметење. До нив се приближуваат настапите на Петар Стругар и Нада Мацанковиќ, чии филмски ликови се доразвиваат во сценарио и донекаде се завршени во серијата.

Дефинитивно серијата е направена за да се гледа и да се допадне во „Српскиот свет“. Како поширока дестинација, тој може да се надева да се појави на екраните на француската или руската телевизија. За Бугарите истиот би бил љубопитно искуство, но главно за ограничена и силно заинтересирана за историјата публика.

Емитувањето на оваа серија на бугарската национална телевизија, ќе предизвика скандал. Не можам да коментирам како публиката во поранешната несрпска Југославија, ќе ја сфати серијата, но тешко дека ќе предизвика симпатии за „братството и единството“.



Крај.

Првиот дел од написот прочитајте го овде.

Претходна статија

Партијата на Слави Трифонов го доби мандатот од претседателот Радев за состав на Влада

Следна статија

Џамбаски со остро писмо до своите колеги европратеници и Хајко Мас за „црвените линии“ изгласани во македонското собрание

Најново од Истакнато