Ефтимов: Македонија е колективна гробница на младоста на светот

//

По повод годишнината од смртта на големиот македонски Бугарин Панде Ефтимов, кој не’ напушти на 13 август 2017 г. ви го пренесуваме неговиот говор без редакторска намеса одржан на испраќањето на учесниците во планинарската тура организирана на 10 јули 2008 г. по повод 90-та годишнина од крајот на Првата светска војна.

Денеска од древната столица Охрид, од Билиjанините извори, од местото на воспоменателниот монумент на Болгарската армиjа од Првата свеска война, разтурнат од безбожна рака, трагнува воспоменателниот поход по повод деведесетгодишнината од краjот на Првата светска воjна. Воспоменателниот поход тргнува од градот на Свети Климент, од родната прегратка на генералите Протогеров и Боjаџиев, на воjводите Узунов и Чаулев, на преродбениците Прличев и Шапкарев и на плеадата знаjни и незнаjни творци од духовната и материjалната култура, имена на сподвижници во повекеилjдната историjа на градот-музеj. Да се потсетиме, од ова место, во 1918 година, на денот пред да се повлече Добруджанската дивизиjа, генерал Кантардциев, воjн, коj немал ни еден пораз на боjното поле, последен поглед фрлил на Светиклиментовиот град и, како што му доликува на професионален воjник, воjнички завртен кон Самуиловата тврдина и храмот на Свети Климент, со став мирно салутирал, а потоа со извадена шапка се поклонил. Никоj не видел дали генералот проронел и солзи. Од тоj миг над Охрид не се слушнала ариjата на „О, Добружански краj”, ни химната на Светите браќа „Врви народе вазродени”, испеана на последното торжество на 24 маj. Тие мигови заминаа во историjата да се раскажуват и
прераскажуват како живи легенди. Во Охрид и Македониjа останаа само песните и наежите на незбаднатите мечти.

Почитувани, воjната е безмилосна. Таа храброста на безумието го бележи со крв. Воjната не избира ни време, ни простор, ни годишно време, ни вероисповеди, ни нации, ни раси. Избира само смрт. Безпоштедно да се гине
на браникот на татковината, но и пошироко, на другите мериjдиани. Незнам дали има праведни и неправедни воjни. Но, знам во воjната не владее разумот. Владее говорот на оружjето и амбициите на политичарите. Од боjното поле малцина са вракаат, а тие што се вракаат, се вракаат со трауми, со лузни на телото и душата, кои ги носат до краjот на животот.

Воjната не jа предизвикуваат ни генералите, ни воjниците. Воjната jа предизвикуваат безумните владетели (цареви, кралеви, политичари, се едно кои) наjчесто поради неумешноста да разговараат и преговаеат како луге
грагани на светот. Тие, за жал, ги принудуваат армиите да разговараат преку цевките на оружиjето.

Драги приjатели, одбележуването на краjот на Првата светска воjна со вакавата симболика, како што е воспоменателниот поход, нема претенции и категоричност, да ги истакне националните димензии едностранчиво, на сметка на една завоjувана страна, самофалба или приоритетност, после еден век, а е
повод за трезвена размисла за пеколните воени години предизвикани од разни анонимуси на военните собитиjа, на штета на државниот и националниот интегритет на одделни држави. На Македонскиот фронт од Албанските планини до Орфанскиот залив на Белото Море, од двете страни на фронтовата линиjа, воjувае еден милион и двесте илиади воjници. Од двете страни на фронтовата линиjа гинеше младостта на светот. Од двете страни се пловеаше кравта на невинните селани, работници, интелектуалци и професионални воjници. Пеплосаа селата, градовите, полината, планините. Воjната остави милиони убиени, уште поголем броj сираци, вдовици, поцрнети татковци и майки. Македониjа остана разделена, разединета, крваво плачкосана, иселена и фралена во заборав. Таму каде што се извудаваат борбените операции и трева не расте – вели народот. Не е сеедно дали борбата са води дома или далеку…

На овоj симболичен чин, во никоj случаj не се бараат виновниците ни победниците ни победените. Тоj чин на оценка и преоценка им припага на историчарите, на стратезите и воените историчари. Ние jа одбележуваме
жестокоста, маката и смртта, со порака злото да не се повтори. Школски пример за последиците от воjната е Македониjа коjа е колективна гробница на воjувачите од двете страни на фронтовата линиjа. На секоj чекор од фронтовата линиjа, почиваат синовите на Европа, заборавени и од домашните, и од Господа. А Македониjа? Македониjа, по безумието на воjните: разделена, осакатена, разединета и иселена, граничи само со себе си.

Почитувани планинари, льубители на висините, льубознателността, вам ви се паѓа честа и одговорността, на сред лето, во тропски горештини, да извршите смел подвиг – поход, на маченичките позиции на болгарско-германската фронтова позициjа Вашата маршрута е фронтовата линиjа страната на фронтовата позициjа. Вашата маршрута е фронтовата линиjа, страната на Болгарската и Германската армиjа, коjа положително плус – минус се водеше покраj сегашните македонско-албанска и македонско-грчка граница.
Ке минете:



  • таму, каде три години воjуваше и гинеше болгарската и германската
    армиjа, таму каде што завршуваше сонот за заврашуване на воjната;
  • ке минете преку безводни и суви ридишта и планини, низ шумовитите и
    волшебни вековни шуми и планини, низ живописни долини, потоци и реки, ке
    се искачите на височини поголеми од 2000 метра;
  • ке сочувствувате со боjците, со нивните мечти, со нивните болки, со боjното
    „ура” и „по пет на нож”;
  • ке минете покраj Болгарска Чука, на Галичица, на Преспанската Шипка –
    Томорос, каде 50 полк разби две дивизии, остануваjки десеткуван, но горд;
  • од висините на Галичица, волшебната глетка на кон Мокра Планина, нека ве
    потсети за капитан Бардаров, од деветнесетти шуменски полк;
  • ке jа преминете фронтовата водена линиjа преку Преспанското Езеро,
    мегуезерскиот участок – Претор, од каде по окопите можете да излезете на
    Доjранското Езеро, без да промените маршрута;
  • во Сливнишкиот манастир „Света Богородица”, во командата на 52 полк
    посетете ги бетонските галерии, набльудателот и остатоците од воjнишкиот
    театер;
  • по деведесет години, минуваjки краj окопи, набльудатели, галерии и ке газите
    по стотици парчина шрапнели, неиспукани затревени гранати, ке минете преку
    броjни чешми и утвурдуваньа – ке бидете воjници, ке чекорите по стапките на
    непобедивата армада на нашите дедовци;
  • од висините ке jа дочарате панорамата на болгарско-германските воjски и
    позициите на француско-англиските укреплениjа;
  • споменете ги крвавите епопеи на Томрос, на Црвената Стена, на Завоjот на
    Црна, на Мушов Гроб, на Соколот, на Кравица и Добро Поле…
  • кога ке минувате низ селата, покраj фронтовата линиjа, фрлете поглед на
    ламаринените покриви на селско-стопанските обекти, остаток од стотиците
    воjнички заклони и галерии;
  • сосредоточете го вниманието на пчелните кошери покриени со шлемови од
    сите воjувачи, кои стражарат над роевите пчели;
  • видете ги оградите со телени мрежи од повеке видови и извитканите железа
    од поткрепените телени огради на боjното поле;
  • посетете ги краjпатните цркви и гробишта. И таму во некоj затревен кат
    почива нечиjа младост далеку од родните стреи;
  • запалете свешти, даjте им светлина на оние што беа живи и млади и
    мечтателни;
  • положете цвеке, искажете прости, искрени, отворени, зборови за тие млади
    синови – воини, кои оставиjа сираци и вдовици; за тие воини што не формирва
    семеjства;
  • не забоваjте. Македониjа е отворен музеj, музеj на борбата, на надежта и
    крвопровеньето од наjкрвавата светска воjна;
  • потсетете се на безумната храброст на героjот на Завоjот на Црна, на
    безсмртниот полковник Дрангов, на воjничката порака испишана на буките и
    карпите „Има Дрангов – има леб”;
  • спомнете ги генералите Вазов, Нерезов, воините кои равноправно, со
    воjниците чекореjа по окопите да ги храбрат да не отстапат, да воjуваат, да jа
    бранат и националната, и воjничката чест.


    Болгариjа во своjата тринасетвековна историjа даде основа на одбрамбениот систем. Еден военен професор, наш современник безпретенциозно, врз проучванье, даде дефинициjа: „Воjници можат да бидат само Германците, Болгарите и Русите. Тие нема да го напуштат боjното поле”.

    Драги приjатели, оваа дефинициjа jа потврдиjа и експертите по военно дело од спротивната страна на боjното поле. Еден друг наш современник автор на повеке трудове за Првата светска воjна, вели: „Бугари су се такко укопали као да че ратовати сто години” (бел.ред. „Фокус”: „Българите така се бяха окопали
    като че ли ще воюват сто години). И оште едно гледиште: „Само преку мртав болгарски воjник може да се напредува”.

    Потсетете се и споменете ги и родоотстапниците и безбожниците, сожалете се над нив за нивната безчувствителна гробоскрвничка уривачка наезда. За нив, за тие безчувствени безбожни суштества, со замаглени мозоци и слепа послужност на паталошката омраза, само Бог е судиjа. Македониjа е колективна гробница на младостта од светот. Во македонската земjа се расеjане коските на французите, англичаните, германците, сенегалците, сърбите, русите, романците, гърците, българите, македонците, повекето од кои имаат свои монументи – обележjа за почит и споменуванье. Само болгарските воjници, во преку 480 колективни гробишта, се затревени, заборавени или од безбожна погана рака са разтурнати. Малуте возобновени
    гробишта (Цапари, Чичево, Ново Село) се надеж, наскоро и паметникот на полковник Каварналиев да си го заеме местото на Доjранската позициjа.

    Според Женевската конвенциjа, ратификувана од сите држави на Европа и светот: Генералите и воjниците не са виновни, ниту са предизвикувачи на воjните Гробиштата на воjниците се заштитени и треба да се пазат и воjните. Гробиштата на воjниците се заштитени и треба да се пазат и одержуваат и од земиjте од каде што потекнуваат и во земjите каде што се наогаат. Ни еден мртов воjник не е неприjател, ниту представува опасност за териториjата каде што се наога.

    Инициjативата на Здружението „Хоризонти”, нека биде поттик за по-широки ангажимани во потсетуванеьето на подзаборавените поттурнати собитиjа. И на краjот, неможам да не споменам, годинава се навршуваат 85 години од Охридското востание, кое заслужува комплетно освтлуванье и поставуванье на вистинското место во крвавата историjа на Македониjа. Ако го почитуваме минатото, ке имаме иднина. Не сме навикнати и никоj не ни велел „назад”. Таа команда не ни припага нам.
    На добар пат!
    Свети Климент ке бди над вас.

    Почивај во мир бај Панде!

Претходна статија

Кацаров: Бугарија се подготвува да донира 51.000 дози вакцини против Ковид-19 за Република Северна Македонија

Следна статија

Одбележуваме 70 години од убиството на „Струмичката петорка“

Најново од Истакнато

Методиј Иванов: Тезата на софиските македонисти дека историската вистина за бугарскиот карактер на Македонија е производ на живковизмот е најнеодржлива

„Во бугарскиот медиумски простор спорадично се објавуваат ставови на група либерално настроени луѓе кои демонстрираат блиски