Во Брисел беше претставена „Историja славjаноболгарска“ на француски јазик

Во главниот град на Европа беше претставен единствениот француски превод на „Историja славjаноболгарска“ од ваков вид. Пред публика од Бугари и странци, преведувачот на „Историјата“ Атанас Попов раскажуваше за делото на Пајсиј Хилендарски, кое сè уште е познато и изучувано главно во Бугарија. „Самиот факт што сите Бугари слушнале за него и се способни да цитираат барем една реченица од неговото дело е доволен за да се оправда неговата презентација пред небугарската публика“, изјави Попов за БГ Свет рубриката на БТА.

Дискусијата, која се одржа на француски јазик во културниот центар Бригел во срцето на Брисел, ги допре прашањата како за содржината на „Историja славjаноболгарска“ и за суптилностите на нејзиното модерно читање во перспектива на заедничка, европска книжевна традиција. Разговорот го водеше Георги Вутов, соработник во бугарската амбасада во Брисел. Меѓу присутните беа и претставници на бугарската писателска заедница во Белгија. Се разговараше за историскиот контекст на делото на Паисиј и за предизвиците со кои се соочува современиот читател на делото, а присутните поставија и прашања за јазикот на кој е напишана „Историja славjаноболгарска“.

Атанас Попов живее во Луксембург. Дипломирал право и француска филологија во Париз, а претходно студирал во Поатје и Бордо. Француски дипломец од рана возраст, Попов, родум од Софија, на десетгодишна возраст ја напуштил Бугарија со семејството.

Атанас Попов даде интервју за БТА на Георги Вутов – соработник на бугарската амбасада во Белгија.

Што ве натера да предложите превод на делото на Пајсиј? Зошто е важно да се знае, и во Бугарија и во странство?

Паисиј е неприкосновен бугарски класик од 18 век. Верувам дека културниот дијалог во обединета Европа може да се подобри доколку главните национални писатели станат достапни за сите.

„Историja славjаноболгарска“ – вака зборуваше Пајсиј, кој во оригиналот се нарече „Паисија“ во номинативниот случај – ги научи тогашните читатели и слушатели да не се згрчат и да не се срамат од своето етничко и социјално потекло, затоа што „и ние сме имале царство и владеење“ (т.е. „царство и држава“). Згора на тоа, иако Грците беа повеќе „политички“, т.е. воспитани, образовани, со манири, но можеби и во смисла на пополитизирани, имало и поголеми народи од Грците, што сепак не довело до истите комплекси кај нив како кај Бугарите во слична ситуација. Во оваа смисла, Пајсиј не учи да ги истресеме нашите национални комплекси. Во негово време, неговата намера беше јасно, во склад со идеите на просветителството, кои ги нагласувам во поговорот на француското издание, да помогне во зајакнувањето или заживувањето на националниот идентитет. Во поново време, истиот повик може да послужи како поттик за емигрантите да се гордеат со своето бугарско потекло. Но, оваа порака, исто така, може да се искриви и да доведе до нови форми на национализам. Затоа, неопходна е и одредена деконструкција и преиспитување на аргументот на Пајсиј: дали е навистина толку важно дали сме имале славно минато? Ако нашиот народ, нација и држава се или нови или без славно минато, што следи? Словенците, на пример, немале „кралство и владение“ и славно минато, но сепак сега се самоуверен народ.

Што можете да ни кажете за процесот на преведување? Со какви тешкотии се соочивте и како ги надминавте?

Преводот беше тежок и останува делумно интуитивен, само доколку јазикот на Пајсиј на места е премногу нејасен. Неговиот вокабулар понекогаш е со нејасно значење. Што значи да се „влече“ на странски јазик? Јазикот зборува, не го влечете. Ако е во смисла на „додворување“, на човек му се додворуваат, а не на јазик. Освен ако „јазикот“ не е во смисла на „луѓе“, како во старобугарски. Тогаш всушност смислата би била дека „отцеругаталите“ се додворуваат на странски народ.

Од друга страна, првото критичко издание, со објаснувачки белешки, се појави дури во 2012 година (оттогаш е препечатено двапати, со подобрувања), а магистер по бугарски студии го одбранив во Париз во 2005 година.

Која е, според вас, главната порака на делото и дали има универзалност што го прави релевантно дури и меѓу странските заедници?

Веќе кажав неколку зборови за главната порака. Што се однесува до нејзината универзалност, за жал мислам дека таквата универзалност е главно содржана во предговорот, кој го вклучува повикот „О, безумецу и глупак!“ Во поглавјата во кои читаме колку биле големи и бестрашни Бугарите, колку е постара бугарската држава од руската и српската, колку светци блеснале од бугарскиот народ, всушност историјата е инструментализирана за да се постигне целта што ја посакува авторот. Историските дела се пишуваат неутрално, без непотребно противење и поларизација. Очигледно, „Историja славjаноболгарска“ е повеќе книжевно отколку историско дело.

Морам да напоменам дека современиците на Пајсиј, на пример, Џозеф Брадати, Џозеф Хилендаретс, Поп Пунчо и други не го делат истиот патос. Кај нив нема такво противење меѓу Бугарите и другите народи. За жал, до денес, ниту еден современик на Пајсиј не е објавен во книга во комплетна верзија, додека Пајсиј ужива во стотици изданија, четири преводи на современ бугарски, германски, современ грчки, англиски (врз основа на преводот на Димитар Пеев во прво критичко издание), полски и француски. Од преводите објавени надвор од Бугарија, само француското издание засега не е без печатење.