Бојко Ноев: „Ако властите во РСМ не можат да им дадат европска иднина на македонските Бугари, тоа ќе го направи Бугарија“

„Никој не ја негира современата нација и јазикот на територијата на Република Северна Македонија. Тие се создадени по 1945 година, како што укажуваат официјалните документи“, коментираше за EUalive поранешниот министер за одбрана на Бугарија и дипломат Бојко Ноев. Според него, проблемот е во систематските обиди на агресивниот македонизам да ја присвојува историјата, што поттикнува и отворен иредентизам.

„Во однос на Бугарија, има ‘бонус‘ – забраната на сè што е поврзано со неа на територијата на РСМ, што кулминира со одземање на еднаквоста на македонските Бугари. Во РСМ е забрането да се нарекуваш Бугарин“, наведува тој.

На прашањето зошто се стигна до практично „маргинализирање“ на позицијата на ЕУ и клаузите од т.н. француски предлог од страна на Северна Македонија, Ноев одговара дека РСМ е земја-кандидат и не може да ја маргинализира заедничката позиција на 27-те земји-членки на ЕУ.

„Оваа позиција не им се допаѓа на сегашните власти во Скопје (владата на десноцентристичката ВМРО-ДПМНЕ), бидејќи јасно ја укажува потребата од уставни гаранции за еднаквоста на македонските Бугари, заедно со сите други национални заедници таму. По децении репресии и ограничувања, признавањето дека во РСМ живеат Бугари, а само оние кои добиле бугарско државјанство по потекло меѓу нив се над 100 илјади, е тежок удар за македонизмот“, коментира тој. Уставната еднаквост за Бугарите значи право на свој јазик, култура, квоти во државната администрација и уште низа експлицитно уредени права – како и за сите други, потсетува Ноев.

Прашањето за правата на македонските Бугари одамна е надвор од рамките на добрососедските односи и е проверка на зрелоста на целиот процес на проширување на ЕУ.

Според Бојко Ноев, властите во Софија се смириле дека „прашањето е решено и правилата на играта – разјаснети, а особеностите на бугарската политичка сцена во последно време изгледа доведоа до одредено изедначување на надворешната политика на Софија“. Неговата оценка е дека властите во Скопје погрешно ја толкуваат „оваа на прв поглед пасивност“ и се обидуваат да постигнат невозможното, со тоа што само го одложуваат процесот на преговорите со ЕУ.

За Ноев, доминантното убедување дека членството на РСМ во ЕУ е речиси најважен стратешки интерес на Бугарија, не почива на здрава основа. Според него, тоа е повеќе резултат на остаточен историски романтизам, од емоционални народнопсихолошки толкувања, и не треба да се очекува самоцелно рестартирање на односите.

„РСМ не може да и понуди на Бугарија структуроопределувачки економски придобивки, ниту има директен однос кон клучните прашања на нашата национална безбедност. Да, треба да постои основно добрососедство и отсуство на провокации од двете страни на границата, доколку таа ќе биде доволно формална, барем додека – и ако – влезат во ЕУ“, вели Бојко Ноев.

Но тој е категоричен дека „Бугарија не може да го напушти прашањето за судбината на десетиците илјади обесправени македонски Бугари“ и располага со решение.

„Треба да биде сосема јасно: ако властите во РСМ не можат да им дадат на Бугарите таму европска иднина, тоа ќе го направи Бугарија. Порано или подоцна. И ова прашање може да се реши со радикална промена во режимот на доделување на бугарско државјанство на сите граѓани на РСМ кои се чувствуваат Бугари. Со широко отворање на вратите на Европа за сите македонски Бугари.“

„Исполнувањето на копенхашките критериуми, меѓу кои и човековите права, е задолжителен услов за членство во ЕУ. Проблемите на РСМ во оваа област не се теми на билатералните односи со Бугарија, туку проблеми на РСМ со целата ЕУ“, вели Бојко Ноев. Политичките елити во РСМ треба да го доживеат својот нов катарзис – по Охридскиот договор, по договорот со Грција – и да се надеваат дека во нивниот историски гардероб нема уште некој скелет, оставен таму од нивното „славно“ југословенско минато, заклучува тој.