Дали ослепувањето на 15 илјади бугарски воини пред 1010 години е фикција?

Пишува: Проф. д-р Георги Николов, претседател на Македонскиот научен институт/24 часа

Имињата на локалитетите Вадиочи, Кланица, Кокалица се појавиле по жестоката битка кај Кључ на 29 јули 1014 година.

Пред 1010 година, на 29 јули 1014 година, се случила решавачката битка за бугарското царство – во близина на селото Кључ.

Двобојот меѓу цар Самуил (997–1014) и императорот Василиј II (976–1025) бил најдолгиот воено-политички конфликт на Балканот пред османлиското освојување. Оваа бугарско-византиска епопеја завршува со освојувањето на раното средновековно бугарско царство во 1018 година. Сепак, без сомнение, неговиот врв е битката кај тврдината Кључ, во долината помеѓу планините Беласица и Огражден.

Цар Самуил на почетокот на XI век ги зацврстил превоите низ кои Византијците најчесто ги напаѓале бугарските територии.

Камени ѕидови долги над 3 километри меѓу планината Беласица и тврдината Кључ ја завршувале одбранбената линија на Бугарите, а бедемот продолжувал кон Огражден.

Самата тврдина Кључ била изградена од два ровови и три бедеми, лоцирани концентрично долж неговите стрмни падини. Во највисокиот дел имало набљудувачка кула од 10-12 метри. Таа била и командно место на бугарската војска.

Главниот дел од војската на чело со цар Самуил и неговиот син Гаврил-Роман-Радомир се наоѓал во близина на селото Макриево (во Струмишката долина, на околу 15 километри западно од Кључ). За да го сврти вниманието на Ромеите, бугарскиот владетел го испратил својот генерал Несторица „еден од најмоќните војсководци меѓу Бугарите“ да го нападне Солун со голема војска.

Стратешкиот план на бугарскиот цар предвидувал да се чека византискиот напад и со ненадеен излез да ја опколи војската на Василиј II како во вреќа.

Во летото 1014 година, царот Василиј II тргнал од Мосинопол (денешен Комотини во Грција) против Бугарија и на почетокот на јули стигнал до Беласица и Огражден. Ромеите со денови без успех ги напаѓале бугарските тврдини. Од високите ѕидови Бугарите ги опсипувале Византијците со стрели

Планот на Самуил успеа. Но, Василиј II исто така бил искусен во воените работи.

Во меѓувреме, трупите предводени од Несторица биле поразена, а заробените Бугари Теофилакт Вотанијат ги донел во Кључ. По неуспешните напади, Ромеите решиле да испратат две чети од неколку стотици луѓе низ планината Беласица за да ги заобиколат бугарските позиции. Влашки овчари биле водачи на византиската војска. За 3 дена таа поминала близу 25 километри и така се нашле во тилот на Бугарите. Тие се движеле ноќе, па останале незабележани од бугарската стража.

Во мугрите на 29 јули 1014 година, Византијците ги нападнале изненадените Бугари со извици и врева од борбени труби. Основниот дел од ромејската војска ја преминала бариерата меѓу Беласица и Огражден. Еден анонимен византиски автор додава дека Бугарите биле изненадени и почнале да бегаат. Се случила катаклизма, дел од војните на Самуил се удавиле, а други биле убиени од Ромеите.

Гаврил-Роман-Радомир го спасил својот татко царот Самоил така што го качил на коњот и го однел во Прилеп. Поголемиот дел од неговата војска бил заробена од Ромеите. Борбената сцена што се случила е живописно опишана во една византиска хроника од XII век: Българският цар не пожелал да се смири. Проводил да повикат войски и от други племена и пристигнал при императора, за да си отмъсти. Така от едната страна стояли въоръжени ромеи, а от другата – българите. Дали боен сигнал с военните тръби и тромпети. Вдигнал се голям вик и настъпил смут сред двете войски, а също и голям страх. И щом се срещнали и се ударили едни други като диви глигани или силни лъвове, започнали да се трошат копия, да трещят и да се ломят мечове. Кръв се леела като вода, и цвиленето на конете изпълвало въздуха… Така императорът сломил надменността и дързостта на българите…

По неговите победа врз Бугарите, Василиј се насочил кон Струмица.

Непробојната бугарска тврдина е клучот кон внатрешноста на Бугарија, за Битола и Охрид. Василиј II го задолжил Теофилакт Вотанијат да ги помине височините кај Струмица, да ги запали препреките на патиштата до нив и да отвори пригоден пат за Солун. Бугарите на чело со Гаврил-Роман-Радомир, кој се вратил на бојното поле, го пуштиле непречено да помине на југ, но му поставиле замка. На враќање, Теофилакт паднал во заседа. Тој и неговите луѓе биле гаѓани со камења и стрели, а самиот Гаврил-Роман-Радомир го прободува со своето копје.

Така, привидната победа на Василиј II се претвора во пораз. Меѓутоа, во неговите раце има огромен број заробени Бугари. За да ги скрши, императорот наредил злосторство невидено во историјата – заробените 15.000 бугарски војници биле ослепени, оставајќи по еден човек со едно око на секои 100 луѓе.

Ослепувањето се случило многу брзо – џелатот му скокнал на градите на врзаниот и со нож му ги вадел очите. Многумина умираат на лице место од загуба на крв, неподнослива болка или инфекција. Други, пак, ги оставија своите изнемоштени тела на долгиот пат до Преспа во големите горештини од август и септември 1014 година.

Имињата на околните места продолжуваат да не потсетуваат на бруталниот масакр: Кокалица (од коските на мртвите), Смрдашец (од смрдеата на труповите), Вадиочи (местото каде што биле извадени очите), Кланица (на место на колење).

Странските научници денес се обидуваат да ја променат историјата, прогласувајќи го заслепувањето за фикција, служејќи му на калапот на современиот балкански романтичен национализам, а не на историската вистина.

Четири години по смртта на цар Самуил (06.10.1014 г.), агонијата на бугарската држава го достигнала својот фатален крај –

првото бугарско царство било поразено од моќната Источна Римска империја. Василиј II, кој го стекнал прекарот Бугароубиец, гордо изјавил: Многу и големи се добрите работи со кои човекољубивиот Бог во различни времиња му ги подарил на нашето царство. А најголемо од се е тоа, што се прошири римската држава и што под нејзиниот јарем падна и државата на Бугарите.

Денес, по 1010 години, на потомците подеднакво им се неопходни и свечените одбележувања и зачувувањето на споменот за она што се случило кај реката Струмешница. Зашто за големината на еден народ не сведочат само воените херојства и громогласните победи, туку и страдањата и падовите во неговата историја!