Јотова во Јагелонскиот универзитет: Просветителското дело на Св. Кирил и Методиј е нескршливото јадро на заедничката историја меѓу Бугарија и Полска

Просветителското дело на Светите браќа Кирил и Методиј е нераскинливо јадро на заедничката историја меѓу Бугарија и Полска. Дело, израз на беспримерно достоинство, како што стои во апостолското послание на папата Јован Павле Втори, со кое пред 45 години ги прогласува за заштитници на Европа. Дело – порака за разбирање меѓу народите, за заедничко духовно и културно наследство, за обединета Европа. Со овие зборови потпретседателката Илијана Јотова се обрати до студентите од Јагелонскиот универзитет во Краков, пред кои одржа предавање на тема „Историјата, културата и образованието ја среќаваат Бугарија и Полска“. Таа пред студентите подвлече дека словенската цивилизација во христијанска Европа е создадена во бугарските земји. Во разговорот учествуваа студенти од филолошки, вклучувајќи и бугаристика, историски, филозофски, меѓународни и политички насоки. Славистиката на Јагелонскиот универзитет постои околу 200 години, а бугаристиката речиси 100.

Потпретседателката ја нагласи моќта на историјата, културата и образованието во градењето на најодржливите мостови меѓу државите и народите. „Мојата држава Бугарија е родена од културата, просветата и духовноста. Бугарските владетели биле мудри луѓе, кои сфатиле дека знаењето, книгите и зборот се посилни од копјата и мечевите, и ја претвориле Бугарија во духовна империја“, изјави Илијана Јотова.

Таа потсети на иницијативата на бугарскиот претседател Румен Радев и полскиот претседател Анджеј Дуда 14 февруари да се прогласи за Ден на бугарско-полското пријателство и соработка. Овој датум е поврзан со делото на Светите браќа Кирил и Методиј.

Јотова ги истакна трите значајни годишнини поврзани со делото на Кирил и Методиј кои се одбележуваат во 2025 година во Бугарија – 1140 години од упокојувањето на св. Методиј, 1170 години од создавањето на глаголицата и 1160 години од покрстувањето на бугарскиот народ.

Потпретседателката ги запозна студентите со историјата на покрстувањето на Бугарите, истакнувајќи го државниот акт на кнез Борис-Михаил како еднаков по значење со создавањето на бугарската држава. Според Јотова, покрстувањето било причината за прием на учениците на Кирил и Методиј кои преживеале од мисијата во Велика Моравија и создавање писменост и книжевност на народниот јазик во Бугарија. „Покрстувањето ја вградува Бугарија успешно во темелите на христијанска Европа, за подоцна да ја оформи и културната карта на Стариот континент преку азбуката, преводите на Светото писмо и претворањето на старобугарскиот во третиот богослужбен јазик во христијанска Европа“, подвлече Јотова.

Јотова раскажа како врз основа на глаголицата се создава кирилицата, која денес е третата официјална азбука на Европската унија. „Кирилицата, создадена во Бугарија, е основата на писменоста на многу подоцна создадени словенски држави. Таа станува симбол на словенството“, истакна таа.

Потпретседателката ги запозна студентите со подемот на книжевноста, културата и духовноста во Првата бугарска држава, која станува епицентар на словенската источноправославна заедница. Првиот Златен век на Бугарија е следен од втор за време на Второто бугарско царство, кое неколку децении е најмоќната православна држава на Балканот. „Благодарение на христијанизацијата, писменоста и јазикот, Бугарија останува во сеќавањето на Европа дури и кога исчезнува со векови од политичката карта на континентот“, рече Јотова.

Таа го посочи големиот научен интерес кон најстарите кирилски ракописи, кои денес се чуваат во библиотеки и музеи ширум светот, и го даде како пример Супрасалскиот зборник – кирилски ракопис од средината на 10 век, откриен во Супрасалскиот манастир во 1823 година од Михаил Бобровски. Во Полска во 2023 година беа одбележани три значајни годишнини – 1000 години од неговото создавање, 500 години од неговото пренесување во библиотеката во Супрасал и 200 години од неговото откривање. Меѓу најпознатите негови истражувачи во Полска се проф. Александер Наумов, на кого Јотова од името на претседателот Румен Радев му врачи орден „Св. св. Кирил и Методиј“ втор степен, и проф. Јан Страдомски – раководител на катедрата за бугаристика при Институтот за словенски филологии на Јагелонскиот универзитет.

Јотова ги нагласи бројните научни истражувања и докази за делото на Светите браќа и нивните ученици, кои претставуваат најсилна преграда против злоупотребите со личности и историја. „Буквалната злоупотреба со фабрикувани факти, без никаква научна вредност, за нивното потекло, за јазикот на кој зборувале, за смислата и значењето на нивното дело, денес станува не само изопачување на историската вистина, туку и идеологија и залог во политичките односи на Стариот континент“, подвлече Јотова.

Таа ги запозна студентите и со двата меѓународни форума за кирилицата, организирани заедно со претседателот Радев, со учество на истакнати слависти од европски држави, вклучувајќи и Полска. „Двата форума докажаа дека интересот кон славистиката и бугаристиката е жив, има уште многу неистражени територии, но потребно е поголемо внимание од институциите и државите“, истакна Јотова. Таа ги покани полските професори и научници на следниот форум во 2026 година.

Потпретседателката направи краток преглед на развојот на полонистиката во Бугарија, чии почетоци се од основањето на Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“ во 1888 година. Полски јазик, историја, култура и книжевност денес се изучуваат на Софискиот универзитет, на Великотрновскиот универзитет „Св. св. Кирил и Методиј“ и на Пловдивскиот универзитет „Паисиј Хилендарски“. Бугаристиката има свои традиции не само на Јагелонскиот, туку и на други полски универзитети. Јотова ја истакна и улогата на Полскиот институт во Софија и на Бугарскиот културен институт во Варшава за развојот на билатералните односи.

Како своја лична мисија, Јотова го посочи враќањето на интересот кон бугаристиката и славистиката и традиционалната улога на Бугарија како средиште за овие науки. Во нивната иднина во технолошкиот 21 век таа е убедена. „Овие науки не се само знаење за јазик, култура и историја. Тие се познавање на вредносни системи“, изјави потпретседателката.

„Вие зборувате на јазикот на вистинските хуманитарци и филолози, ја разбирате потребата од државна политика за нивен развој“, изјавија претставниците на раководството на универзитетот, филолошкиот факултет и Институтот за словенски филологии, како и на факултетите за историја, филозофија, политички и меѓународни науки на претходната средба.

На следната дискусија студентите покажаа интерес за ставовите на потпретседателката за широк круг прашања – од можностите за проширување на билатералната соработка, преку придонесот на Бугарија и Полска за развојот на современа Европа, до геополитичките предизвици.