На 9 март се навршија 153 години од раѓањето на големиот бугарски револуционер и војвода на ВМОРО Тане Николов

На 9 март се навршија 153 години од раѓањето на познатиот бугарски револуционер и војвода на ВМОРО и ВТРО Тане Николов Жеков, познат како Тане војвода.

Тане Николов е роден на 9 март 1873 г. во Хасково. Тој е син на хасковскиот абаџија Никола Ангелов Жеков и Рада Стоева од селото Кору чешме (денес Горски Извор, Хасковско). Негов внук, син на неговиот постар брат Коју, е друг легендарен бугарски војвода – Никола Коев, познат како Мамин Кољо.

Тане Николов го завршува првиот гимназиски клас во Хасково. Ја отслужува редовната воена служба во редовите на 10-тиот пешадиски Родопски полк, по што останува на продолжена служба како младши подофицер и командир на вод. Рано ја губи сопругата, а наскоро по неа умира и нивната првородена ќерка.

На крајот на јуни 1902 година ја напушта армијата со чин старши подофицер. На 28 јули 1902 година Николов е заколнат во ВМОРО заедно со Димитар Запрјанов од Марин Чолаков и Стефан Чак’ров. Во август 1902 година станува комита во Гумурџинско со четата на Константин Антонов. Откако еднаш влегува во револуционерната организација и се заколнува во пријателство со Борис Сарафов, Тане Николов ѝ останува верен до крајот на животот. Најпрво е комита кај Константин Антонов Сеченката, а од 1903 година станува самостоен војвода.

Со својата чета учествува во Преображенското востание во Тракија и таму останува и по неговото задушување. Во 1904 година учествува во диверзии против Османлиската империја, меѓу кои и минирањето на железничка композиција на мост кај селото Бадома во Тракија. Четата на Тане Николов води повеќе борби со османлиските војски. Во декември 1904 година кај селото Мерхамли (денес Пеплос) е ранет по предавство и напад врз четата. Во јануари 1905 година води голема борба со редовна турска војска кај селото Манастир.

Во април 1907 година е назначен за реонски војвода во Прилепско, но е активен и во Велешко. Со чета од 28 луѓе, подготвена во Бугарија, се бори против српската вооружена пропаганда, прогонувајќи ги четите на Јован Бабунски и Глигор Љамев во Бабуна Планина. Во јуни 1907 година води борби со турски аскер и српски чети кај селата Крстец, Попадија, Никодин и Ракле. Во јули истата година ги предводи обединетите чети на Организацијата во големата битка кај Ножот, Попадиски Чукари и Јасенова Глава – најголемото сражение по Илинденско-Преображенското востание. По таа борба, на Битолскиот окружен конгрес во август 1907 година е назначен за ревизор на сите организациони чети во Западна Македонија.

До крајот на 1907 година со четата води борби со српски и грчки чети и со турската војска во Мариово. По убиството на Борис Сарафов и Иван Гарванов во ноември 1907 година, во почетокот на 1908 година пристигнува во Софија и им нуди заштита на Христо Матов и Васил Чекаларов. Како делегат од Битолскиот револуционерен округ учествува на општиот конгрес на ВМОРО во март 1908 година во селото Жабокр’т. По Младотурската револуција од јули 1908 година се спротивставува на новиот режим. На 24 септември 1908 година, заедно со Димитар Запрјанов и Иван Москов, учествува во атентат врз Јане Сандански во Солун. При нападот ги убива неговите телохранители Мицо Врански и Танчо Атанасов, а Сандански е само ранет.

По атентатот се повлекува во Бугарија, но во 1909 година повторно влегува во Македонија. Во февруари 1910 година е уапсен и интерниран во Варна. Во април истата година, преоблечен како свештеник, бега и учествува во основачкото совештание во Софија со кое се поставуваат темелите на Бугарската народна македоно-одринска револуционерна организација (БНМОРО). Во мај 1910 година со обединети чети повторно влегува во Македонија и води борби со османлиските гранични сили. Во 1911 година пак навлегува во Македонија и води борби во Пирин и Беласица. Поради тешка болест се повлекува на лекување во Рилскиот манастир, каде што е предаден на бугарските власти.

Во 1912 година повторно заминува во Македонија со нова чета. За време на Балканската војна ги прекинува телефонските и телеграфските врски и се бори кај Крупник, Кресна, Мечкул и Сърбиново. Неговата чета, заедно со онаа на Јане Сандански, дејствува како авангарда на Седмата пешадиска рилска дивизија при заземањето на Рупелската клисура. Во 1913 година учествува во покрстувањето на помаците во Гумурџинскиот округ, а потоа се вклучува и во Меѓусојузничката војна во составот на Скечанскиот одред.

Во Првата светска војна е повикан повторно во 10-тиот пешадиски Родопски полк и потоа е распореден во Македонско-одринското ополчение. Од август 1917 до ноември 1918 година во Моравско организира бугарски контрачети против српските вооружени групи по Топличкото востание и командува партизанска чета составена од искусни борци на ВМОРО.

По Првата светска војна е избран за член на раководството на Внатрешната тракиска револуционерна организација. Во 1920 година учествува во организирање бугарско-турски отпор против грчката власт во Западна Тракија. Во 1922 година станува главен војвода на четите на Бугаро-турската внатрешна тракиска револуционерна организација и раководи со 13 бугарски и 7 турски чети. По Деветојунскиот преврат ја прифаќа политиката на владата на Александар Цанков за прекин на вооружената борба против Грција. Во 1924 година, по конгресот на ВТРО во Пловдив, се повлекува во Станимака и подоцна е интерниран во Никопол.

Во следните децении не учествува во братоубиствените конфликти во ВМРО, но помага на поранешни револуционери. Во Станимака купува и обновува стара воденица од имотите на Бачковскиот манастир. Секоја година на Архангеловден дава курбан за загинатите комити.

По 9 септември 1944 година е уапсен од комунистичката власт, но по неколку дена е ослободен. Во јануари 1947 година, по серија конфликти со кираџиите и работниците во неговата мелница, влегува вооружен во канцеларијата и при расправија пука, при што убива еден кираџија и тројца работници, а ранува уште двајца. Веднаш потоа самиот ја известува милицијата и се предава.

Според некои сведоштва, Тане Николов е убиен во притвор од комунистичките власти, додека во службениот смртен акт е наведено дека смртта настапила со бесење, веројатно самоубиство. Во печатот на тогашната власт е претставен како „терорист и разбојник“.

Тане Николов нема познати директни потомци. Во 1930-тите ги посвојува своите внуци Коју и Енчо – деца на Мамин Колю, но пред смртта започнува постапка за нивно разпосвојување. Во 1946 година составува тестамент со кој поголемиот дел од својот имот го дарува на Домот за сираци во Асеновград, кој подоцна го носи неговото име.