Одбележуваме 113 години од рушењето на зградата на Солунската бугарска машка гимназија

На 18 јуни 1913 г., за време на Меѓусојузничката војна, од грчка војска била разрушена Солунската бугарска машка гимназија. Бугарскиот револуционер Павел Шатев пишува:

„Около 15 000 тома отъ библиотекитѣ на българскитѣ гимназии и училища бидоха разграбени, разхвърляни по улицитѣ, кѫдѣто гръцки тълпи се гаврѣха съ славѣнската и българската писменость, като ги изгарѣха на цѣли купища. Прѣзъ това врѣме ние лично гледахме това варварско зрелище, какъ немилостиво и дивашки се хвърлѣха по улицитѣ цѣнни книги, отбрани съчинения и рѣдки пергаменти.”

Образовната установа како машка гимназија со името „Св. Св. Кирил и Методиј“ се отвора во Солун во 1880 г, пишува Фрогњуз. Тоа се случува со благослов на егзарх Јосиф I и тогашната бугарска општина во градот. Меѓу организаторите на благочестивото дело е познатиот просветител Кузман Шапкарев, кој ја презема и позицијата прв главен учител. Уште со своето отворање гимназијата прераснува во големо средиште за подготовка на интелигенција во овие земји, кои останале под власта на султанот според Берлинскиот договор од 1878 г.

Гимназијата „Св. Св. Кирил и Методиј“ ја започнува својата просветителска мисија со програма изработена од други видни просветни жаришта во земјата, за што заслугата е пред сè на истакнатиот просветен деец Трајко Китанчев. Развојот на просветното дело во Солун и во регионот преку гимназијата наидува на голем отпор од страна на турските власти и грчкото свештенство, при што се тврди дека во неа се предаваат „најопасните науки за државата“, што всушност не е далеку од вистината, бидејќи оваа гимназија станува и ковачница за подготовка на кадри за идни револуционерни дела.

Од учебната 1887–1888 г. гимназијата ја проширува својата дејност и со ученички кружоци, кои всушност ја исполнуваат и улогата на тајни револуционерни здруженија. Особено големи заслуги за развојот на гимназијата имаат дејци кои подоцна се вклучиле и во активни дејства во ослободителните борби. Меѓу почесните имиња се директорите Божин Рајнов, Георги Кандиларов, Маноил Сарафов, Васил К’нчов, Стојан Стоилов, Атанас Ченгелов, Георги Раев, Димитар Хаџииванов. Списокот може да се продолжи со познатите писатели, педагози, револуционери и научници – Григор Прличев, Константин Величков, Иван Гарванов, Дамјан Груев, Гоце Делчев, Борис Сарафов, Александар Балабанов, Димитар Талев. Солун е местото на гимназијата „Св. Св. Кирил и Методиј“ до Меѓусојузничката војна од 1913 г.

Од 1913 г. започнува одисејата на преселувањето на гимназијата, бидејќи Солун територијално останува во Грција според новите меѓународни спогодби. Првата станица на гимназијата е градот Струмица. Во 1917 г. таа се наоѓа на ново место, и тоа во градот Штип.

Симболична за Благоевград и Пиринскиот крај е 1920 г. Тогаш градот се вика Горна Џумаја. Тука гимназијата доаѓа за време на управувањето на БЗНС со претседателот на владата Александар Стамболијски. Градоначалникот на Горна Џумаја, Панајот Тасев, има заслуги за ова преселување и успева да обезбеди место за учење во напуштените турски касарни. За прв директор е назначен Борис Јанишлиев од Кавадарци.

Од 1923 г. гимназијата се преселува од турските касарни во куќа во близина на црквата „Успение Богородично“ во квартот „Вароша“ и го носи името „Св. Св. Кирил и Методиј“ (Поранешна Солунска). Од 1933 г. се сместува во сопствена зграда, но во следната учебна година, по одлука на Министерството за просвета, гимназијата е преместена во Ќустендил, а во Горна Џумаја функционира нејзина филијала.

Од новата учебна 1935 година филијалата повторно добива статус на самостојна гимназија и со името „Св. Св. Кирил и Методиј“ (Поранешна Солунска) продолжува да ги утврдува традициите во образовното дело од нејзиниот солунски период. Во рамките на гимназијата почнува да функционира ученичка трпезарија, се формира туристичко друштво „Ел тепе“, се создаваат воздржателно друштво „Пробуда“, младински Црвен крст и различни кружоци.

По 1944 г. гимназијата се оформува како Единствено средно општообразовно училиште со истото име, од 1953 г. е педагошка гимназија, а од 1991 г. веќе е Национална хуманитарна гимназија „Св. Св. Кирил и Методиј“ (Поранешна Солунска), во која се изучуваат и странски јазици, располага со добра база и добро подготвен наставен кадар, што придонесува за нејзината познатост како водечка образовна установа во Благоевград.