(Видео) Бугарија ја зацврстува својата позиција во вселената и во новата ера на сателитски комуникации

BulgariaSat-1 е телекомуникациски сателит, поставен во геостационарна орбита на околу 36.000 км над Земјата – позиција што суштински го разликува од повеќето современи вселенски мисии со други цели. Токму оваа висока орбита го претвора во клучен инфраструктурен елемент, а не само научен или експериментален проект, јавува Дарик бизнис ревју. Уште во 1996 година, тимот зад проектот ја реализира првата интернет врска во Бугарија преку геостационарен сателит над Атлантскиот океан меѓу Софија и Вашингтон со брзина од само 64 килобити. Оттогаш до денес комуникациските технологии се развиваат исклучително динамично, но според компанијата сателитските системи остануваат природен следен чекор – во насока на интеграција меѓу вселенските и копнените мрежи во рамките на т.н. Non-Terrestrial Networks.

„Денес сите зборуваат за 6G мрежите за т.н. Non-Terrestrial Networks (NTN), каде што имаме интегрирани вселенски комуникации и копнени такви“, изјави Максим Зајаков, основач и извршен директор на Bulgaria Sat – компанијата што го поседува и управува со првиот бугарски геостационарен комуникациски сателит BulgariaSat-1, за време на Darik Business Radar 2026 – Investing in our future. Геостационарната орбита се дефинира како стратешки ресурс за телекомуникациите, а пристапот до неа веќе се разгледува како елемент од националната и технолошката автономија.

Максим Зајаков вели дека во рамките на Европската Унија само ограничен број држави успеале да си обезбедат и зачуваат таква позиција – Бугарија е меѓу нив.

„Изведувањето на BulgariaSat-1 во вселената е оној важен фактор што овозможува да се заштити и обезбеди бугарската позиција во вселената да остане бугарска“, додаде Максим Зајаков.

Само пред еден месец компанијата објави стратешко партнерство со полскиот оператор ComStellation, што го позиционира BulgariaSat-1 како клучна инфраструктура за заштитени сателитски комуникации во Полска и целиот регион на Централна и Источна Европа, создавајќи нов модел за изградба на суверени одбранбени способности. Покриеноста на BulgariaSat-1 ја опфаќа Европа, Блискиот Исток и Северна Африка – пазар од приближно 500 милиони луѓе, вклучително и региони со висока геополитичка чувствителност како Украина. Ова го поставува сателитот не само како телекомуникациска алатка, туку и како дел од пошироката инфраструктура за безбедност.

„Дејствувањето во вселената бара исклучителни ресурси и напори, особено за високите орбити за телекомуникација. Високата геостационарна точка се карактеризира со неранливост, во споредба со ниските орбити, и тоа ја прави атрактивна. Многу држави не успеале да ја зачуваат позицијата на геостационарната орбита. Само 5 држави во ЕУ, меѓу кои е и Бугарија, ја имаат освоено позицијата. Полска е држава што не успеала. Затоа колаборацијата е логична“, изјави Максим Зајаков.

Паралелно со тоа се засилува и побарувачката за одбранбени вселенски решенија – сателити за набљудување и комуникации. Европските држави сè поактивно се ориентираат кон такви системи во контекст на променливата геополитичка средина. Растечкиот интерес за сателитски услуги се пренесува и врз индустриската база. Денес лансирањето преку компании како SpaceX се смета за прагматичен избор – не само поради цената, туку и поради подобрите орбитални параметри што го продолжуваат животниот век на сателитите.

BulgariaSat-1 е лансиран токму со ракета Falcon 9 на SpaceX во 2017 година.

„Ракетата Falcon 9 беше втората во светот со повторна употреба на бустерот на основниот носач. Во горниот дел се наоѓа нашиот сателит во преклопена форма со тежина од 4,5 тони. Една ракета е потребна за лансирање на еден сателит. Тоа е исклучително голема конструкција“, рече тој.

Историскиот контекст исто така игра улога: кога започнува соработката со SpaceX, компанијата сè уште немала ниту едно лансирање. Според учесниците во проектот, токму оваа рана доверба се покажала како клучна.

„Кога се запознав со SpaceX, тие немаа ниту едно лансирање и беа во една гаража, и тогаш интензивно бараа некој да им поверува да работи со нив. Кога видовме дека планираат да бидат целосно вертикално интегрирани, бидејќи и мојата бизнис филозофија е таква, разбравме дека оваа компанија има голем потенцијал да успее. Друго прашање е дека немаше да се развијат толку, ако американската држава не ги препознаеше и не им дадеше нарачки“, додаде Зајаков.

Точниот начин на кој е лансиран сателитот му обезбедува дополнителни шест години повеќе живот во орбита.

„Кога ги избравме, тие беа исклучително конкурентни во однос на цените. Беше 2,5–3 пати поскапо да се лансира со европска или руска ракета“, додаде тој.

Денес заклучокот во секторот е јасен – вселенските проекти ретко се резултат на изолирани напори. Одржливиот успех речиси секогаш зависи од соработка меѓу приватни компании и државни структури.

„Приказните за успех во вселената се резултат на заедничко дејствување на држави и компании. Никогаш не е само едното или другото. Гледам дека е прашање на време тоа да се случи и во Бугарија“, изјави тој. Компанијата развива и сопствени копнени технологии, многу слични на Starlink, кои треба да го примаат сигналот од сателитот.

На оваа позадина, Бугарија се позиционира како дел од нова европска вселенска екосистема, во која улогата на приватниот сектор постепено се проширува, а границата меѓу инфраструктура, безбедноста и телекомуникации се намалува.

Максим Зајаков вели дека најголемиот предизвик е да се објасни на општеството кои се стратешките придобивки од сателитските комуникации.