172 години од раѓањето на Стефан Стамболов – епохална личност во бугарската историја

На 31 јануари се одбележуваат 172 години од раѓањето на големиот бугарски државник Стефан Стамболов. Тој е роден на 31 јануари (стар стил) 1854 година во Трново. Апостол на Внатрешната револуционерна организација (1875 – 1876), учествувал во подготовката на Старозагорското и Априлското востание. За време на Руско-турската војна (1877 – 1878) бил руски воен дописник.

По Освободувањето се издигнува во редовите на Либералната партија во Кнежеството Бугарија. По превратот во 1886 година го предводи Регентството, ги задушува немирите во земјата по цена на долготраен разрив на односите со Русија. Во 1887 година е назначен за претседател на владата и останува на власт до 1894 година. Ја основа и ја раководи Народнолибералната партија до своето убиство.

На 3 јули 1895 година Стефан Стамболов е брутално нападнат во центарот на Софија. Два дена подоцна умира од раните.

По повод годишнината од раѓањето на Стефан Стамболов, БГНЕС повторно го објави интервјуто со историчарот и универзитетски професор проф. Пламен Павлов, кој за агенцијата раскажа повеќе за големиот бугарски револуционер и државник.

„Интересна, контроверзна и незаменлива фигура во нашата историја – тоа е Стефан Стамболов. Има многу денешни политичари со амбиции да бидат новиот Стефан Стамболов, смета професорот, но засега таков не се појавил. Би потсетил што претставувал Стефан Стамболов и како го гледал решавањето на прашањето со Македонија. И покрај тоа што беше убиен од таканаречените „македонски“ елементи, во што има и лична пресметка и персонални судири, тој не дозволувал да се изговори ни збор против бугарската суштина на Македонија. Барал најсоодветни методи за трајно присуство на софиската политика во тогашната поробена земја Македонија“, потсетува историчарот.

Да се зборува во кратки црти за тоа каква личност е Стефан Стамболов е практично невозможно.

„Станува збор за епохална фигура. Не јас, туку странски набљудувачи, особено околу неговата бесмислена смрт, велат дека такви личности се раѓаат еднаш на 100 или на 1000 години, како и дека Бугарија имала неверојатна среќа да поседува личност од такви размери“, смета проф. Павлов и додава:

„Фигура која во најсилна мера го изразува преминот на Бугарија од преродбеничката кон модерната епоха. Личност која во себе ги спојува сите доблести, но и недостатоци на политичките водачи од времето на Преродбата. Да не заборавиме дека на 20-годишна возраст е избран од бугарските револуционерни дејци за наследник на Левски, за човек кој треба да биде главен апостол на Бугарија. Учесник и раководител на востанија, а секако и еден од градителите на современа Бугарија. Тоа го велат неговите современици.“

Според историчарот, Стефан Стамболов го симболизира бугарското созревање – од народ под туѓа власт во млада, но амбициозна држава со модерни институции, перспектива и визионерски поглед кон иднината.

„Стефан Стамболов е неформален претседател на Ѓургевското собрание на апостолите. Во нашата литература и традиција е прифатено да зборуваме за Гюргевски централен комитет, но новооткриени документи покажаа дека најрадикалните млади дејци, чија најсветла фигура несомнено е Стефан Стамболов, кога се собираат во Гюргево во доцната есен 1875 година, се самоопределуваат како општо собрание, односно како демократски орган избран од внатрешните дејци и внатрешната организација создадена од Левски. Кај него постои длабоко вкоренета демократска суштина, која често се негира и се спротивставува на навистина авторитарните, па дури и донекаде диктаторски методи кога е премиер. Во ова противречие нема ништо толку шокантно, бидејќи таква била самата епоха – не само за Бугарија, туку и за многу помодерни земји од нашата“, раскажа уште историчарот.

„Луѓе како Стефан Стамболов се исклучително моќни во своето визионерство. Нешто што им недостига на подоцнежните генерации политичари, а да не зборуваме за современите. По стечение на околностите тој нема завршено ни средно образование. Учи во Одеската духовна семинарија, која тогаш била повеќе од средно училиште. Знаеме од кои причини не ја завршува, иако бил еден од најдобрите ученици“, потсетува тој.

Примерите за важната улога на Стамболов се многубројни и во различни сфери – од неговиот придонес за создавањето на првото високо училиште во Бугарија, до основањето на Пловдивскиот саем. Во второто е вградена длабока симболика – изборот на местото за одржување на изложбата покажува пред светот дека Бугарија е обединета, дека веќе нема Источна Румелија, туку еден заеднички државен организам.

Стамболов има заслуги и за развојот на железничката мрежа во земјата, за поттикнувањето на локалната индустрија и за проевропската ориентација на државата. Учествува во Учредителното собрание на возраст на која формално нема право, што исто така сведочи за признанието кон него. Како претседател на Народното собрание подоцна се вклучува како доброволец во штотуку започнатата Српско-бугарска војна.

„Нема настан во кој да не се чувствува моќното присуство и учество на Стамболов. Тоа не можат да му го простат неговите противници“, раскажа уште проф. Пламен Павлов.