Димитар Талев за чудо преживеал во комунистичкиот логор Куцијан, денеска нема сеќавање за трагедијата во Перник

Во близина на Софија се наоѓал еден од најстрашните концентрациони логори од времето на комунистичкиот режим – Куцијан. Логорот бил формиран во крајот на 1945 година и таму биле убиени, тепани и осакатени илјадници борци за слободата и демократијата на Бугарија. Овој рудник за јаглен во Перник станува последна животна станица за илјадници Бугари, јавува БГНЕС.

По 33 години од падот на комунистичкиот режим, малку луѓе во Перник се сеќаваат и знаат за оваа темна страница од минатото на градот. Пред посетата на самото место каде што има краток текст за логорот испишан на огромен камен, екипата на БГНЕС застана на неколку места во Перник.

Концентрационен логор? Убиени во Куцијан? Воопшто не знам за такво нешто, не сум слушнал. Очигледно, во овој дел на Перник живеат Роми. Тоа беа десетици пати повторени одговори на нашите прашања „каде се наоѓал логорот Кутиан“. Беше болно и тажно да се слушне како постарите луѓе изразуваат чудење од спомнувањето на еден од првите и најстрашни логори по 9 септември 1944 година. Сепак, најстрашниот одговор што го добивме беше од персоналот на бензинската пумпа, која се наоѓа на повеќе од стотина метри од споменикот. На прашањето каде е спомен плочата, од средовечни луѓе добивме краток одговор: Има нешто, но што е, немаме претстава.

Кој ја сноси вината за оваа целосна рамнодушност кон споменот и пожртвуваноста на предците! Сите сме виновни! Нашите родители, ние самите и секако сите владејачките елити по 1989 година.

Димитар Талев за чудо го преживеал престојот во овој камп. Да, токму за авторот на тетралогијата, за авторот на „Железниот светилник“станува збор.

Во Бугарија речиси и да нема книги за комунистичките логори, но има една мала книга за Куцијан – сеќавања на Јордан В’лчев, кој го преживеал престоjот во логорот.

„Оваа книга е производ на веселиот и простувачки дух што ми го оставија моите прадедовци“, пишува тој на задната страна на книгата. „Ќе работиме вредно и ако видиме дека можеме да натовариме 20 вагони по човек за помалку од 16 часа, нема да се вратиме, туку ќе спиеме рудникот, во спротивно, ако откријат дека лесно можеме да натовариме 10 вагони, во иднина може да ја кренат нормата до 12 вагони! Како и да е, сега за 16 саати требаше да натовариме 16 тони. Легнуваме и спиеме како мртви. Нѐ будат во 18 часот. Во 18.30 веќе јадеме булгур – добри сме!Свињите и без нас ќе јадат! Во 19:00 тргнуваме, во 20:00 почнуваме со работа.Со нас ќе вечераат групата фугинисти, како и група во која е Димитар Талев… На усните во исто време тивка задоволна насмевка… Движењата му беа млитави, уморни, болен е, тешко ги поднесува неволјите“, пишува В’лчев.

Самиот Димитар Талев признава дека за чудо го преживеал логорот, во разговор со Христо Огњанов во 1965 година. Тогаш се сретнале за прв пат по 21 година. Тие двајца работеле 7 години заедно во најавторитетниот весник „Зора“.Како што е познато, издавачот на „Зора“, големиот бугарски публицист и новинар од Прилеп Данаил Крапчев, бил убиен уште на 10 септември 1944 година на особено садистички начин во Горна Џумаја, денешен Благоевград.

Околу споменикот на жртвите во Кутиан има десетици, стотици реклами за коцкање. Нема дури збор за логорот. Нема и спомен за истиот.