Проф. д-р Матанов: Рилскиот манастир е бугарско светилиште, српските тврдења се неосновани

Рилскиот манастир е светилиште за Бугарите и сите обиди да се докаже дека е српски духовен центар се неосновани.

Ова во интервју за БГНЕС го вели познатиот историчар проф. д-р Христо Матанов, специјалист по средновековна бугарска и балканска историја. Тој е поранешен директор на Дирекцијата за религии кон Министерскиот совет (април 1993 – октомври 1996 година) и е автор на монографијата „Југозападните бугарски земји во XIV век“.

Оваа недела во српскиот печат се појавија наводи дека Рилскиот манастир е важен српски духовен центар. Тезата е на српскиот историчар Ѓорѓе Бојаниќ.

Проф. Матанов е дециден дека нема ништо точно во овие изјави. Тој посочува дека публикацијата во која се појавуваат овие информации е несериозна и нема никаква врска со српските научни списанија. „Причината за ваквите пишувања е што Србите се многу повредени што повеќето од нивните средновековни манастири останаа на Косово“, вели бугарскиот научник.

Тој самиот кажува дека, кога ги прочитал информациите објавени од веб-страницата на Бојаниќ, доживеал три типа на расположенија, кои брзо се менуваат едно по друго. „Првиот беше шок. Дали Србите можат да го бараат Рилскиот манастир, бидејќи сите знаат дека Св. Иван Рилски е заштитник на Бугарија. Вториот беше потсмев, бидејќи на сајтовите секој може да пишува што сака, а третото беше да се бараат грешки во објавувањето на Бојаниќ. Тие се толку многу што може да се наведат. Самиот Бојаниќ е „историчар“ и автор на една многу кратка српска историја, во која издвојува страница за нивните владетели“, сподели проф. Матанов.

Бугарскиот историчар потсетува дека западните бугарски земји – Ќустендилската митрополија и самоковската епархија – навистина станале дел од Српската Печка патријаршија во периодот од 1555 до 1766 година. Ја создал големиот везир Мехмед Соколовиќ, кој бил Србин муслиман. „Нека потсетиме дека самиот Пајсиј Хилендарски е роден во Самоковската епархија т.е. под српска црковна власт, но никој не вели дека е Србин. Згора на тоа, тој е познат по своите филипики кон Србите“, истакна проф. Матанов.

Во однос на грешките во написот на Бојаниќ, една од најеклатантните е неговото тврдење дека манастирот потпаднал под српска власт по злогласната битка кај Велбжд во 1330 г. Исто така пишува дека манастирот што го изградил српскиот владар Хрељо заедно со познатата кула изгорел во 1832 година и мајсторот Алексеј Рајлетс изградил нов. Останала само Хрељовата кула, но изјавата дека во нејзината основа има некаков натпис со тули, како што тврди Бојаниќ, не е точна. Натписот се наоѓа на самата кула и е испишан со тули.

Неточно е и тврдењето дека Бугарите ги малтерисале српските фрески. Тие не се извалкани, туку се избледени со текот на времето поради лошиот квалитет на боите, но очигледно Бојаниќ никогаш не влегол во манастирот и нема претстава. Никој не ги прикрил и српските светци тие остануваат недопрени“, вели проф. Матанов.

Да, во Рилскиот манастир навистина се зачувани стари српски книги и ракописи, како и на бугарски, грчки и руски јазик. Во таа насока, манастирската библиотека е многу богата и донирана од различни делови на светот. „Монашкото братство на манастирот го сочинувале Бугари, игумените биле Бугари“, потврдува проф. Матанов.

Во однос на историјата на двата народа во XIV век, таа не треба да се сведува само на битката кај Велбжд, која Бугарите на чело со цар Михаил Шишман ја загубиле. Сите големи српски кралеви – Стефан Милутин, Стефан Дечански и Стефан Душан – биле во брак со бугарски принцези. Самиот Душан многу се потпирал на неговиот сојуз со царството на Иван-Александар во Трново, кое му обезбедило сигурен грб за офанзивата против Византиската империја во земјите на денешна Македонија, кои во тоа време биле претежно населени со Бугари. Во тоа време бугарската експанзија била насочена кон Тракија.

„Цар Иван-Александар во додатоците на летописите и во своите писма пишува дека Бугарите царувале до Драч и пошироко, т.е. имал чувство дека Бугарите владеат со Македонија, но бил прилично неврзан во врска со српското освојување на Македонија. Ако ги погледнеме картите, дури и во своето најголемо територијално проширување, Србија не е многу поголема од Бугарија. Можеби рамноправно со неа, а сега Србија е многу помала од Бугарија“, вели проф. Матанов.

Рилскиот манастир бил богато обдарен не само од српските и бугарските владетели, туку и од руските цареви и османлиските султани. Проф. Матанов укажува на еден малку познат факт. Веднаш по битката кај Анкара во 1402 година, монасите успеале да се сретнат со еден од неговите синови, кој се наоѓал во близина на Филипополис, така е издаден ферман со кој ги потврдува сите придобивки на манастирот. И тоа е многу важно во наредниот период, бидејќи благодарение на овој документ, монасите ги отфрлиле сите барања на османлиските спахии за манастирските земји. „Рилскиот манастир е светилиште за Бугарите и неосновани се сите обиди да се докаже дека е српски духовен центар“, категорично вели проф. Матанов.