Здружението „Потомци на бегалци и преселеници од територијата на Северна Македонија и пријатели“ со повик за транспарентност и европски мониторинг за случајот на Ива Михаилова

Здружението „Потомци на бегалци и преселеници од територијата на Северна Македонија и пријатели“ ги повика Европскиот парламент и Европската комисија да обезбедат меѓународно набљудување на кривичната постапка против 23-годишната Ива Михаилова, државјанка на Северна Македонија и Бугарија со јавно деклариран бугарски идентитет.

Во писмото се наведува дека нови сообраќајно-технички вештачења ги оспоруваат клучните заклучоци на обвинителството за сообраќајната несреќа. Се поставуваат прашања и за наводен притисок врз сведок, како и за одбивањето на Михаилова да ѝ биде дозволено лекување во Бугарија, и покрај приложените медицински мислења. Како аргумент за можно нееднакво постапување се наведуваат случаи во кои на други обвинети им било дозволено привремено да ја напуштат државата.

Здружението бара претставници на Делегацијата на ЕУ во Скопје да присуствуваат на претстојните јавни судски рочишта и да следат дали постапката ги исполнува европските стандарди за правично судење, еднаквост пред законот и пропорционалност на изречените ограничувања. Авторите нагласуваат дека не бараат однапред да се одлучува за вината или невиноста на Михаилова, туку транспарентност и гаранции за заштита на нејзините основни права.

Во продолжение ви го пренесуваме во целина и без уредничка интервенција повикот на Здружението „Потомци на бегалци и преселеници од територијата на Северна Македонија и пријатели“.

Здружение
Потомци на бегалци и преселеници од територијата на Северна Македонија и пријатели

Софиjа, 24 август 2026

ДО
ЕВРОПСКИОТ ПАРЛАМЕНТ

ДО
ЕВРОПСКАТА КОМИСИЈА

До Комесарот за демократија, правда,
владеење на правото и заштита на потрошувачите

ИЗЛАГАЊЕ

Предмет: Потребата од европско набљудување на кривичната постапка против Ива Михајлова во Република Северна Македонија

Почитувани дами и господа,

Ви се обраќаме во врска со кривичната постапка против Ива Михајлова, на 23-годишна возраст, државјанка на Република Северна Македонија и на Република Бугарија, со јавно деклариран бугарски идентитет, која се води пред Основниот суд во Кочани.

Ова излагање не го доведува во прашање прокламираниот принцип на независност на судската власт. Меѓутоа, тоа го поставува прашањето дали овој универзален правен принцип наоѓа своја вистинска примена во конкретната постапка и, како последица на тоа, дали се гарантирани правото на правично судење, еднаквоста на странките, непристрасното оценување на доказите и заштитата на основните човекови права.

Случајот предизвикува сериозна загриженост во јавноста поради неколку околности:

Прво, според две нови сообраќајно-технички вештачења, изготвени од водечки стручњаци во Северна Македонија и презентирани во судската постапка, се доведуваат во прашање основните фактички заклучоци на обвинителството во однос на механизмот на сообраќајната несреќа. Вештачењата доаѓаат до заклучок дека возилото управувано од Ива Михајлова целосно се наоѓало во нејзината сообраќајна лента, дека таа не навлегла во лентата за движење од спротивната насока, туку дека другото возило навлегло во нејзината лента. Покрај тоа, јавно објавените фотографии од местото на несреќата ја покажуваат крајната положба на возилото во десниот дел од коловозот, што претставува важен доказен елемент кој подлежи на објективна судска оценка.

Второ, самата Ива Михајлова јавно изјавува дека за време на судското рочиште поставила прашање до сведок во врска со тврдење дека врз него бил вршен притисок да го промени својот исказ, при што обвинителот не дозволил сведокот да одговори. Неколку дена подоцна против истиот сведок, кој не го променил својот исказ, навистина била поведена кривична постапка. Овие тврдења не треба однапред да се прифаќаат како докажани, но тие мора независно и непристрасно да бидат проверени. Токму поради нивната сериозна природа сметаме дека постапката го оправдува присуството на независни меѓународни набљудувачи.

Трето, и покрај приложените медицински мислења од компетентни медицински специјалисти и покрај официјалниот став на Министерството за надворешни работи на Република Бугарија во врска со потребата од лекување надвор од Република Северна Македонија, судските органи последователно одбиваат да ѝ дадат привремена дозвола на Ива Михајлова да го спроведе неопходното лекување во Бугарија. На 20 август 2026 година, Апелациониот суд во Штип ја потврди оваа одлука.

Овој отказ отвора дополнителни прашања во однос на еднаквоста пред законот и доследната примена на процесните мерки. Судската практика во Северна Македонија познава низа случаи во кои на лица со одземени патни исправи, против кои се воделе кривични постапки, им било дозволено привремено да ја напуштат државата. Такви дозволи им биле дадени на Цветан Панделески – за лекување и операција во странство; на Драган Павловиќ-Латас – поради лекување на член на неговото семејство; на Орце Камчев – за службени патувања и задолжителна едукација; а во 2025 година на Асмир Јахоски – за да присуствува на матурската прослава на својот син во Истанбул.

Следствено, прашањето не е дали правниот систем на Северна Македонија располага со механизми што овозможуваат привремено патување со гарантирано враќање на обвинетиот – практиката покажува дека такви механизми постојат и дека биле применувани. Прашањето е зошто соодветна и пропорционална мерка не може да биде применета во случајот на 23-годишната Ива Михајлова, кога основата за нејзиното барање е потребата од медицинско лекување. Оваа околност отвора основано прашање дали во конкретниот случај е почитуван принципот на еднаквост пред законот.

Овие околности добиваат особено значење во контекст на процесот на европска интеграција на Република Северна Македонија. Европскиот парламент веќе изрази загриженост во врска со нападите, говорот на омраза и неоправданото судско гонење на граѓани со бугарска самосвест. Истовремено, Европската комисија во својот Извештај за владеењето на правото за 2026 година продолжува да ги оценува функционирањето и независноста на судството во Северна Македонија, како и довербата на јавноста во судскиот систем.

Поради наведените околности, го молиме Европскиот парламент и Европската комисија:

1. Да придонесат Делегацијата на Европската Унија во Скопје да испрати свои претставници како меѓународни набљудувачи на претстојните јавни судски рочишта во постапката против Ива Михајлова и, во рамките на можностите, да ја следи постапката до нејзиното завршување.
2. Да биде разгледано дали кривичната постапка ги исполнува европските стандарди за правично судење, вклучително и во однос на рамноправноста на странките, слободата на сведоците при давањето искази, оценувањето на ослободителните докази, еднаквоста пред законот и доследната примена на процесните мерки, како и пропорционалноста на изречените процесни ограничувања.
3. Развојот на овој случај и наодите од неговото набљудување да бидат земени предвид при натамошниот мониторинг на Република Северна Македонија во рамките на критериумите за владеење на правото и основните права во преговарачкиот процес за членство во Европската Унија.

Нашето барање не е за однапред донесен став во однос на вината или невиноста на обвинетата. Тоа е барање за транспарентност, меѓународно набљудување и гарантирање доверба дека судската постапка ќе биде спроведена во целосна согласност со европските принципи на правдата и заштитата на човековите права.

Во отсуство на независно меѓународно набљудување, остануваат сериозни сомнежи дали овие гаранции навистина ќе бидат обезбедени. Зад правните и институционалните прашања во овој случај стојат здравјето, животот и иднината на еден 23-годишен човек.

Со почит,

Копретседатели:
проф. д-р на науки Спас Ташев
проф. д-р на науки Трендафил Митев
Илија Стојановски

Секретар:
Димитар М. Димитров