Радио Белград: Македонија настанала на територијата на Стара Србија, проектот е привремен

Северна Македонија е создадена на територијата на Стара Србија. Таа се користи за напади врз Србија. Бугарија ја блокира Северна Македонија по волја и диктат на Европската Унија.

Ова се само дел од нападите што ги упати Душан Илиќ од Институтот за европски студии во изјава за Радио Белград. Во опширниот коментар Илиќ користи антиевропска реторика и агресивен јазик кон соседите на Северна Македонија, вклучително и кон самите власти во Скопје, пренесува БГНЕС.

Агенцијата БГНЕС ја пренесува „анализата“ на Душан Илиќ во целост, без скратувања и уредничка интервенција.

Иако европската комесарка за проширување Марта Кос минатата недела повторно изјави дека Скопје треба да ги вклучи Бугарите во Уставот за да ги продолжи преговорите за членство во Европската Унија, аналитичарите посочуваат дека зад овој услов стои намерата на Брисел да го задржи регионот пред прагот на Европската Унија.

За статусот, споровите околу идентитетот и геополитичката перспектива на Северна Македонија, за Радио Белград зборуваше доктор Душан Илиќ од Институтот за европски студии, кој ги анализира подлабоките димензии на актуелната криза.

Грчко-македонскиот спор: Идентитетот и улогата на покровителите

Навраќајќи се на почетоците на европската интеграција на Македонија и на завршениот спор со Атина, Илиќ посочува дека претставите за него често се погрешни и дека суштината на проблемот е поврзана со идентитетот. Според него, на почетокот „никој не е во право — ниту Грците ниту Македонците“.

„Основоположничкиот мит на современата грчка држава од XIX век се темели врз врската меѓу современите Грци и античките Хелени, која е многу спорна и проблематична. Англискиот покровител на оваа држава, кој до денес останува ист, ја создава матрицата во целокупната европска култура според која античката хеленска култура, всушност, е основата на современата европска култура. Иако Грците во XIX век, всушност, биле фанариоти, кои не се доживувале себеси како антички Грци, Англија ги обликувала на овој начин и ги ставила под свое влијание“, вели Илиќ.

Според него, при ваквиот сооднос на силите, Северна Македонија немала можност да го зачува името на државата, кое тој исто така го определува како „неприродно“.

„Сегашната Република Северна Македонија природно и историски настанала на територијата на Стара Србија, а географска Македонија, всушност, го опфаќа подрачјето на Солун и неговата поширока околина. Ниту Грците, кои се повикуваат на античките Хелени, а кои ги сметале античките Македонци, Филип и Александар за варвари, ниту сегашните Македонци, во суштина, се наследници, односно не располагале со цврсти докази дека се наследници на тоа античко наследство“, објаснува Илиќ.

Спорот формално е решен со Преспанскиот договор, со кој, според него, Грција го проширила своето влијание врз јужниот дел на Балканот и избегнала евентуални претензии на Скопје кон Солун.

Сепак, Илиќ предупредува дека конфликтот и натаму постои во прикриен облик на црковно ниво, бидејќи ниту една црква од грчкото говорно подрачје, меѓу кои Вселенската патријаршија и Атинската архиепископија, не ја признала новата црква во Македонија под нејзиното македонско име.

НАТО како награда и приклучување кон антирускиот сојуз

На прашањето со што било наградено Скопје за прифаќањето на компромисот и уставната промена, која, според него, на референдумот била поддржана од помалку од една третина од избирачите, Илиќ одговара:

„Скопје беше наградено со членство во НАТО. Тоа му овозможи да стане член на клуб во кој веќе се Албанија, Грција и Бугарија и подоцна да го избегне политичкиот притисок од овие три држави. Од друга страна, тоа му овозможи да дејствува офанзивно кон Србите, кон српскиот фактор во целина, и практично ја смести Северна Македонија во антируски сојуз, каде што таа даде свој придонес испраќајќи тенкови, муниција и друго вооружување во Украина.“

Тој додава дека на овој начин земјата не била распарчена, како што погрешно се сметало во јавноста, туку го продолжила своето постоење како проект и добила сигурност на границите, кои, особено на запад и северозапад, се мошне релативни.

„Треба да знаеме дека Република Северна Македонија е членка на сојуз што нè бомбардираше во 1999 година и што ја признава независноста на Косово, едноставно за луѓето да немаат некакви илузии за братство и единство“, посочува Илиќ.

Бугарија како „посредник“ на Брисел за вечно останување пред прагот на ЕУ

Според Илиќ, веднаш по завршувањето на спорот со Грција се појавиле проблемите со Бугарија, кои потекнуваат уште од самиот почеток, бидејќи двете држави и двете нации настанале на речиси ист начин, со таа разлика што Бугарија има хронолошка предност од XIX век.

Тој прави паралела со односите во регионот:

„Во овој случај, Бугарија на некој начин ја игра улогата на Хрватска кога станува збор за Северна Македонија, како што гледаме при блокирањето на Црна Гора.“

Во основата на спорот се јазикот, историјата и статусот на малцинствата. Иако во 2017 година беше потпишан Договорот за пријателство, добрососедство и соработка и беше формирана мешовита комисија од историчари, Илиќ смета дека овие прашања се само средство за геополитички игри.

„Наративот за идентитетот, јазикот и статусот на бугарското малцинство е погоден инструмент за уцена, преку кој Брисел, практично, на елегантен начин, правејќи го тоа преку својата земја членка Бугарија, наместо директно, ѝ го отежнува патот на Северна Македонија. Брисел нема намера да ја прими Северна Македонија како полноправна членка, исто како што нема намера да ја прими ни Црна Гора. Потребно им е оправдување за вечно да го држат Скопје пред прагот и да се обидат да ги покажат остатоците од својата моќ, која во последните години сериозно ослабе во овој регион“, смета Илиќ.

Тој е убеден дека дури и ако се исполни сегашниот услов, би се појавил нов, на пример прашањето за државјанството.

Од друга страна, според него, Бугарија во моментов е многу важна за Брисел „во контекст на воената атмосфера што се создава во Европа за потенцијален директен судир со Русија“, поради што Европската Унија покажува попустливост кон бугарските елити.

Развојот на уставната рамка и прашањето за малцинствата

Како специјалист по уставно право, Илиќ го претставува развојот на македонскиот Устав. Кога во 1944 година Македонија била одвоена од Србија, таа била формирана како република на македонскиот конститутивен народ, додека Албанците и Турците биле признаени како малцинства.

Во 1991 година биле додадени Ромите и Власите, а по Охридскиот договор од 2001 година, преку уставни измени, биле вклучени Србите и Бошњаците. Другите заедници, меѓу кои Бугарите, Хрватите и Евреите, сè уште го немаат овој статус.

Илиќ открива дека во 2022 година, по францускиот предлог, Скопје имало намера истовремено да вклучи неколку малцинства — Хрвати, Црногорци, Словенци, Египќани, Евреи и Бугари — за да го прикрие фактот дека станува збор за отстапка исклучиво кон Софија.

Тој го забележува и следниов парадокс:

„Интересно е што Хрватска или Црна Гора, на кои им пречи апсолутно сè кога станува збор за нас, никогаш не приговориле дека Хрватите и Црногорците не се признаени во Македонија како национално малцинство, додека Македонците кај нив се признаени. На Загреб и на Подгорица тоа воопшто не им пречи“, вели Илиќ.

Сепак, македонската јавност очекувала од своите политички елити, во замена за вклучувањето на Бугарите во Уставот, да побараат реципроцитет, односно Софија да го признае македонското малцинство во Пиринска Македонија. Според Илиќ, ова станало особено актуелно по зголемувањето на самодовербата во Скопје, поттикнато од успехот во решавањето на српско-македонскиот црковен спор.

„Се разбира, отстапки секогаш добивале од наша страна, од никој друг“, додава Илиќ.

Апатијата на јавноста и интересот на политичките елити

Анализирајќи го сегашното расположение, Илиќ посочува дека постојат „две македонски јавни мислења“. Обичните граѓани — Македонците и неалбанците — се уморни од преговорите и еврофанатизмот веќе не постои, додека Албанците на сè гледаат низ сопствената национална перспектива и „се заинтересирани за спогодба во пакет со Албанија и Косово“.

Во услови на апатија во јавноста, политичките елити, според него, имаат интерес да ја зачуваат статус кво состојбата.

„Политичките елити можат да се претставуваат како бранители на националните интереси и на тој начин да си обезбедат одредена резерва на гласови и да го продолжат своето останување на власт. Од друга страна, можат многу добро да ја искористат положбата на држава што се наоѓа пред прагот на Европската Унија, каде што законодавството е поблиску до африканскиот континент отколку до европскиот, и во таа сива зона многу полесно да маневрираат и да ја подобруваат својата имотна состојба“, забележува Илиќ.

Во заклучокот тој посочува дека натамошното одложување на процесот нема драматично да ги промени односите во триаголникот Скопје–Софија–Брисел. Според него, иднината на овој регион, кој англосаксонските центри на моќ долго време го разгледувале како „остатоци од Османлиската Империја“, во голема мера ќе зависи од конечниот развој на состојбата на Источниот фронт и од борбените дејства во Украина, бидејќи, според него, ниту Бугарија ниту Северна Македонија историски би постоеле без рускиот фактор.

Откако ВМРО-ДПМНЕ дојде на власт во Скопје пред две години, српски официјални претставници, научници и аналитичари јавно ги користат називите „Стара Србија“ или „Јужна Србија“ за денешна Северна Македонија. Досега нема ниту една официјална реакција од властите во РСМ, вклучително и за слични настапи на српски државни претставници на нејзина територија./БГНЕС