Австрискиот морал на Балканот: Од молкот за Белград до поучувањата кон Софија

Анализа на БГНЕС

Австриската политика кон Западен Балкан сè почесто покажува еден непријатен двоен стандард за Виена: попустливост кон авторитарните практики во Белград и Скопје и подготвеност за покровителски и поучувачки тон кога станува збор за Бугарија.

Историското сеќавање исто така не е без значење. По Втората светска војна, австриската територија станала место на прогони, киднапирања и убиства на југословенски политички емигранти од страна на југословенската служба за државна безбедност УДБА. Австриски парламентарни документи и историски истражувања ја опишуваат дејноста на оваа служба против хрватските и словенечките емигранти, вклучително и киднапирања и убиства на австриска територија. Масовното присилно враќање на десетици илјади бегалци од Австрија во Југославија по 1945 година се смета за едно од најголемите злосторства по завршувањето на војната.

Кон оваа историја се надоврзува и личноста на австрискиот писател Петер Хандке, кој го поддржуваше режимот на српскиот диктатор Слободан Милошевиќ и доби српски одликувања. Во 2021 година, Александар Вучиќ му го врачи орденот „Караѓорѓева ѕвезда“ од прв степен.

Во јули 2026 година, австрискиот дневен весник „Die Presse“ му отстапи простор на Александар Вучиќ преку интервју што со него го водеше извршниот директор на весникот, Рајнер Новак. Не следуваше официјално извинување во име на целиот весник, туку само воздржано оградување од страна на редакцијата.

Во последните три години, австрискиот европратеник Томас Вајц од Зелените, во својство на известувач на Европскиот парламент за Северна Македонија, зазема ставови што предизвикуваат сериозни приговори од страна на европските претставници. Во мај 2026 година, тие ги оспорија формулациите што тој ги предложи во извештајот за земјата, вклучително и за прашања поврзани со условите за европска интеграција и заштитата на правата на Бугарите во Северна Македонија.

Уште повпечатливо е однесувањето на австрискиот амбасадор во Скопје, Мартин Памер. На 9 ноември 2026 година, тој изјави дека Вториот протокол меѓу Бугарија и Северна Македонија не е дел од преговарачката рамка и предупреди дека другите земји членки би реагирале доколку Софија се обиде да го искористи како инструмент за притисок. Амбасадорот нема овластувања да ја редактира или менува европската преговарачка рамка, но ваквите јавни изјави на дипломатски претставник на земја членка неизбежно го отвораат прашањето за неговата непристрасност.

Проблемот не е во тоа што Австрија ја поддржува европската интеграција на Северна Македонија или одржува дијалог со Србија. Тоа е нејзино легитимно право. Проблемот настанува кога европската солидарност се претвора во политичка попустливост кон едни, а во јавен притисок врз други.

Бугарија не е должна да прифаќа туѓи историски толкувања за да докаже дека е европска држава. Ниту, пак, е должна да се откаже од обврските што ги презело Скопје само за да биде прифатена во Виена.

Европската интеграција не може да биде процес во кој постојат привилегирани кандидати на кои им се простува неисполнувањето на условите и непожелни земји членки на кои им се објаснува кога треба да молчат. Австрија не може да биде посредник на Балканот, бидејќи најпрво треба да докаже дека ја разбира разликата меѓу посредништвото и политичкото покровителство.

И бидејќи политиката оди рака под рака со бизнисот и интересите, тука е местото да потсетиме дека австриските интереси кај нас не се помали од оние во нивната татковина. Ќе ги споменеме само интересите во телекомуникацискиот, енергетскиот, банкарскиот, осигурителниот и нафтениот сектор.

Лицемерието во политиката лесно се разоткрива. Доколку Виена навистина сакаше државите од поранешна Југославија да станат дел од ЕУ, немаше да соработува со диктатори како Тито и Милошевиќ, ниту со авторитарниот режим на Вучиќ. Уште повеќе, немаше да го одложува признавањето на независноста на републиките, вклучително и на Северна Македонија.

Стапицата не е поставена за Софија, туку за режимот во Скопје, кој ја ризикува сопствената иднина во име на туѓи интереси.