Димитри Никола Пандовски од Корча: Ние сме Бугари и ништо друго

Заедно со историско-географските области Гора и Голо Бардо, со компактно бугарско население е зачуван и југоисточниот дел на Албанија. И покрај фактот што економската миграција во последните години имаше негативно влијание овде, Бугарите во регионот на градовите Корча, Билишта, Поградец, селата Врабник, Бобоштица, Пустец и други од областа позната како Мала Преспа (западниот брег на Преспанското Езеро), продолжуваат да ги зачувуваат своите традиции и култура.

Луѓето како Димитри Пандовски, претседател на Друштвото за бугарско-албанско пријателство, лоцирано во градот Корча, играат огромна улога во заштитата на националниот идентитет. Со неуморна работа и ентузијазам Димитри го продолжува делото на својот татко – Никола Пандовски, истакнат бранител на бугарштината и активен член на ВМРО од 1928 година.

„Го создадовме Друштвото за бугарско-албанско пријателство и работиме на зачувување на нашата култура, традиции и национален идентитет во регионот на Корча – започна Димитри Пандовски, кој го пречека тимот на Радио Бугарија во канцеларијата на организацијата на улица „1 Мај“ во град Корча. „Организираме разни настани поврзани со обичаите и празниците на Бугарија, дискусии на историски теми и тркалезни маси посветени на личности од бугарската историја. Имаме и неделни училишта – во Билишта и Корча, а од оваа учебна година – и во Поградец. Во нив 60 деца учат бугарски јазик и култура.

Бараме и наоѓаме поддршка за активности како што се веќе поправениот пат до село Врабник, проектот за обновување на старите чешми и оградата на паркот на селските гробишта. Таму, на камените плочи, се пишаните сведоштва за нашето бугарско потекло. Тие се напишани на бугарски јазик и ова треба да се зачува и негува“.

Димитри Пандовски ни објаснува дека најстарото бугарско училиште во регионот на Мала Преспа е она во градот Корча, кое работи од 2015 година. Луѓето од околината беа и меѓу главните активисти во процесот на признавање на бугарското национално малцинство во Албанија, крунисано со успех во 2017 година – вели нашиот соговорник:

„Во 2017 година поминав многу повеќе време во Тирана отколку овде – се присетува Димитри Пандовски. – Нашето прашање стигна и до премиерот Еди Рама. Му ги дадовме сите документи што го потврдуваат нашето потекло. А во парламентот „за“ признавање на нашето малцинство дали во гласањето учествуваа 112 пратеници од вкупно 120. Како ги убедивме? Им презентиравме список од 3.000 луѓе кои се идентификуваат како Бугари. И ги потсетивме на историјата. Затоа што имаме многу добри односи со Бугарија, а во документите на Министерството за надворешни работи на Албанија од 1921 година пишува дека во Албанија има мало бугарско малцинство.

Покажавме и документи од 1935 година, од времето на Ахмет Зогу (поранешен шеф на државата и прв крал на Албанија – Зог Први, кој владеел од 1928 до 1939 година), со кои се признава легитимитетот на 10.966 Бугари, со попис од местата каде тие живееле. Ние ги имаме овие документи.

Една од карактеристиките на нашите Бугари во овој дел на Албанија е дека тие беа меѓу најобразованите, уживаа авторитет и припаѓаа на интелектуалната елита на земјата. Ова продолжува и денес. По завршувањето на неделните училишта, нашите деца одат и го продолжуваат своето образование во Бугарија. Значи, признавањето како национално малцинство е историски момент и огромен успех за нас. И сега сме многу среќни што младите Бугари многу побрзо се интегрираат и во албанското општество и во Европа – преку Бугарија. Каде и по светот да учи и да се реализира, еден таков млад човек, тој се нарекува Бугарин, има бугарски документи“.

Поддршка за Бугарите во овој дел на Албанија, за која е одговорен и нашиот соговорник Димитри Никола Пандовски, даваат фондацијата „Бугарска памет“ на Милен Врабевски и европратеникот Андреј Ковачев, вели Димитри Пандовски. Претседателот на Друштвото за бугарско-албанско пријателство ја истакнува и улогата на бугарската амбасада во Тирана, која за само 8 месеци во 2023 година организираше повеќе од 20 средби со Бугарите во регионот и со претставници на бугарската држава, на кои беа поставени важни прашања за нив беа дискутирани прашања и се утврдуваат конкретни мерки за решавање на проблематичните моменти. Еден од нив е потребата бугарските учебници да се прилагодат на можностите на Бугарите во Албанија – објаснува Никола Пандовски:

„А проблемот со спецификацијата на учебниците мора да го реши Бугарија. Потребна ни е посебна програма за бугарско образование во странство. Имаме деца од 1 до 12 одделение кои се подготвуваат да аплицираат во бугарските високи училишта. И важно е да се подготват подобро“.

Бугарите во Албанија со нетрпение ги очекуваат резултатите од пописот на населението во Албанија, кој беше спроведен од септември до ноември годинава. „А ако достигнеме 20% во регионот на Мала Преспа, бугарскиот јазик ќе стане официјален (т.е. во документи, на табли во населени места, ќе може да се учи во албанските училишта) – вели Димитри Пандовски. – Младите ќе се интегрираат многу побрзо во Европа и ќе кажат дека се Бугари каде и да се во светот. Така ќе можат да ги земат работите во свои раце и да напредуваат“.

Димитри Никола Пандовски по професија е ветеринар. Специјализирал за пчеларство, што му овозможува денес да се занимава со тоа во селото Врабник, блиску до Корча, и да произведува целосно органски мед. Има син и ќерка. Неговиот син е со него во Корча и работи како геодетски инженер, неговата ќерка живее и работи во Бугарија.

А кога ќе го прашаме каква порака би им испратил на Бугарите во Бугарија, Димитри Пандовски сосема искрено вели:

„Бугарите во Бугарија многу добро знаат за нас. Парламентарците не не познаваат. Тие треба да се разбудат и да разберат дека овде ги штитиме нашите бугарски корени многу подобро од многумина од нив. Така мислам. Ќе ви кажам нешто. друго,а кој сака нека ме разбере. Кога ќе дојдат политичарите овде не сакам да ги чекам и да им посакувам добредојде.Ако дојдете вие, ако дојдат уметници,инженери,научници итн.тоа е друго.Не сакам демагогија,сакам конкретна работа. Тоа е единствениот начин Бугарите кои живеат во Албанија да се уверат во добрите намери на Бугарија.Затоа треба многу повеќе да се зборува за нас, да дојдат повеќе медиуми и да раскажуваат за нас. За да се знае дека сме Бугари и ништо друго“.