Дипломатските битки на МПО за Македонија во ОН

//

Пишува: Доц. д-р Спас Ташев

Едно од најзначајните достигнувања за човештвото по завршувањето на Втората светска војна e формирањето на Обединетите нации во 1945 година. Главната цел на организацијата е да го зачува светскиот мир со тоа што ќе се посвети на решавање на важни глобални и регионални проблеми. Тоа влијае и врз развојот на македонското прашање.

Во овој период, во Грција избувнува првиот голем вооружен конфликт во Европа по крајот на Втората светска војна, кој траеше до 1949 година. Бидејќи вооружениот конфликт се одвива во северните делови на Грција, ОН биле принудени да ја разгледаат ситуацијата на Централниот Балкан чие јадро е географската област Македонија.

Тоа доведе до активирање на МПО во Америка и на 10 ноември 1946 година делегација на организацијата во состав Коста Попов, Љубен Димитров, Методи Чанев и свештениците Георги Николов и Васил Михајлов од македонско-бугарските цркви „Св. Климент Охридски „во Детроит и“ Св. Георги “во Торонто, го посетија седиштето на ОН во Њу. Јорк. На делегацијата ѝ се придружува и професорот Алберт Лајбаер, советник на претседателот Вилсон за балкански прашања и поранешен член на американската делегација на Париската мировна конференција. Тој организирал групата да биде примена од Елеонор Рузвелт, службеничка на ОН и сопруга на починатиот американски претседател Теодор Рузвелт. Потоа се одржала средба со Ендрју Кордие, извршен секретар на светската организација, кому му бил врачен меморандум со барање што ги измешал плановите на голем број балкански земји, а имено создавање на слободна и независна Македонија под покровителството на ОН.

Делегација на МПО со извршниот секретар на ОН А. Кордие 1949 г.

Оваа прва посета на делегација на македонско-бугарската емиграција во ОН е од историско значење, бидејќи изнесените факти станале причина за формирање на истражна комисија на ОН за Балканот во почетокот на 1947 година. Американскиот претставник во неа Марк Етриџ во оваа прилика напишал дека „комисијата е овластена да се занимава со македонското прашање. Тоа е еден од проблемите врз основа на кој Советот за безбедност ја формирал оваа комисија“. Во 1948 година, комисијата донел еден од најважните наоди за нас – а имено дека 90% од загинатите деца од герилците на ген. Маркос се „со словенско-бугарско потекло“.

Следејќи ги активностите на претставниците на ОН на Балканот, на 4 октомври 1949 година, Централниот комитет на МПО испрати телеграма до генералниот секретар Тригве Ли со барање „да го брани правото на луѓето во Македонија што го зборуваат бугарскиот јазик да се молат и да зборуваат слободно. на нивниот вековен мајчин јазик “.

Постоечката практика на блокирање на различни иницијативи, што доведува до неможност или бавно одлучување во Политичкиот комитет, станува причина втора делегација на МПО да пристигне во седиштето на ОН на 17 октомври 1949 година. Во распространетиот документ се нагласува потребата „да се гарантира правото на македонските Бугари слободно да го користат својот мајчин јазик, како и да се молат на Бога во своите храмови на својот јазик“. Одзивот од оваа акција е одличен. Следниот ден, Њујорк тајмс објавува текст во кој се наведува планот за „истребување на бугарското население во Македонија“.

Спуштањето на Железната завеса во пракса го олеснува продлабочувањето на теророт во сите делови на Македонија. Бруталното убиство на петмината струмички студенти од страна на УДБА во 1951 година ги поттикнува македонските Бугари на 20 ноември да испратат телеграма до претседавачот на Генералното заседание на ОН во Париз, д-р Луис Падила Нерво. Изнесените информации се испраќаат на разгледување на следниот состанок на Комисијата за човекови права.



Бидејќи репресиите врз македонските Бугари не престанала, на 28 април 1952 година, делегација на МПО по трет пат ги посетува ОН. Нејзината работа е поддржана од американскиот проф. Фредерик Кругер од Универзитетот во Валпараисо. На генералниот секретар на ОН, Тригве Ли, му е врачена петиција во која се опишани репресиите и се истакнува потребата од почитување на човековите права на македонските бегалци.

Во наредниот период, македонските патриотски организации оствариле уште пет посети во седиштето на ОН во Њујорк – во 1954, 1959, 1960, 1969 и 1972 година. Посебно се обрнува внимание на кршењето на човековите права на македонските Бугари и Хрватите во Југославија. За таа цел била формирана заедничка бугарско-хрватска делегација која ја посетила светската организација.

Во сите овие дипломатски дејствија апсолутно секогаш се бранеле погазените човекови права на македонските Бугари. На пример, при посетата на Њујорк на 17 февруари 1972 година, претседателот на ЦК на МПО Петар Ацев и неговиот заменик Христо Анастасов предале „Протестна декларација во врска со антибугарскиот национален геноцид во Македонија под Титово ропство“. Во овој документ, на позадината на југословенскиот притисок врз учениците од СР Македонија кои студираат во Бугарија, се разгледува однесувањето на македонскиот министер за внатрешни работи Иван Гиновски, кој му наредил на МВР да ги собере родителите на овие ученици во Битола и им ги упати следните обвинувања: „Младите додека студираа во Бугарија покажуваа очигледни знаци дека нивната македонска национална свест се колеба и дека постепено слабее.

Тие повеќе го сакаа бугарскиот јазик, затоа ја „изневериле татковината“. Каде одат нашите напори за градење на нашата нација, кога младите, дури и со краток контакт со бугарската култура и јавност, подлегнуваат на нејзиното влијание? Бугарите се непријател број еден на Македонија и на македонската нација, нема да дозволиме нашата младина да не предаде“.

Покрај директните контакти со водечките личности во светската организација, Централниот комитет на МПО подготви 13 меморандуми упатени директно до Генералниот секретар на ОН – два во 1953 година и по еден во 1954, 1955, 1956, 1960, 1968, 1969 година, 1970, 1972, 1974, 1976 и 1978. Покрај овие документи, на некои од годишните конгреси усвојуваат и декларации до ООН, како што бил случајот во 1953 и 1976 година. Сето ова ја прави темата за одбрана на бугарската кауза во ОН огромна.

Но, главниот заклучок е дека водечката линија во документите на македонските Бугари, испратени до ОН, е бранењето на бугарскиот карактер на Македонија. На пример, Централниот комитет на МПО протестира до генералниот секретар на ОН Курт Валдхајм дека на 10 декември – прогласен за Ден на човековите права – претседавачот на 32-та сесија на Генералното собрание на ОН, југословенскиот претставник Лазар Мојсов, зборувал за важноста на Универзалната Декларација за човекови права, додека во исто време „во Југославија, а особено во окупираниот дел од нашата татковина Македонија, брутално се кршат принципите кои Лазар Моисов ги фали со зборови“. По наведувањето на голем број примери за прекршување на човековите права на Бугарите во Македонија во периодот од 1970 до 1978 година, во документот се наведува дека „во Југославија не постои пишан закон кој дефинира прогон и казнување на Бугарите, само затоа што тие се Бугари. Но, целата државна политика на Југославија е насочена против нив. Во пракса, полицијата, училиштето, печатот, војската, тамошната „наука“ итн. систематски спроведуваат културен и национален геноцид врз локалните Бугари“.

За жал, ситуацијата во Скопје денеска не е значително променета, поради што документите што ги испратиле македонските Бугари до ОН се исклучително важни. Тие мора да се познаваат и да станат дел од модерната аргументација во одбраната на бугарската позиција за Северна Македонија.

Претходна статија

Раководството на ВМРО-БНД поднесе оставка

Следна статија

Средба Стоев-Османи: Бугарија бара видливи резултати во однос на правата на Бугарите во РС Македонија

Најново од Истакнато