Ениџевардарското сонце покрај морето: историјата на Апостол војвода

Во бугарскиот град Несебар има споменик на легендарниот војвода Апостол Петков-Ениџевардарското сонце. Бронзената фигура на војводата потсетува на една епоха кога имињата на револуционерите не му припаѓале само на еден крај, туку на цел еден народ. А малкумина од нив оставиле толку легенди зад себе колку што оставил Апостол Петков – Ениџевардарското сонце, пишува БГНЕС.

Роден во 1869 година во гевгелиското село Бојмица, во Егејска Македонија, Апостол потекнувал од стар ајдучки род. Ајдутството како да било наследна судбина во семејството Терзиеви – браќа, братучеди и блиски загинувале или војувале со пушка во рака. Самиот Апостол останал неписмен и го започнал својот живот како кантонер на железничката линија Солун – Скопје. Но неговата судбина не била крај шините. Едвај дваесетгодишен, тој веќе талкал низ планината Пајак и крај Ениџевардарското Езеро како ајдутин.

Таму се раѓа и неговата легенда. Во блатата на Ениџе Вардар четите се движеле со чамци меѓу трските, а Апостол ја познавал секоја патека и секој скриен канал. Турците и грчките андарти често не разбирале од каде доаѓа ударот. Затоа и грчката писателка Пенелопи Делта, иако негов противник, ќе го нарече „невидливиот демон“. А народот – многу поедноставно и многу потопло – „Ениџевардарското сонце“.

Интересно е што првично самата Организација гледала со сомнеж на него. Апостол бил буен, своеглав и повеќе ајдутин отколку дисциплиниран револуционер. Дури и Даме Груев во еден момент инсистирал да биде казнет. Но војводата постепено докажал дека умее не само да војува, туку и да организира. Во Ениџевардарско тој изградил цела мрежа од скривалишта, канали и вооружени пунктови. Воведува строга дисциплина, ги забранува раскошните свадби, казнува крадци и насилници, а понекогаш се однесува речиси како владетел на областа.

За луѓето тој не бил само четнички водач, туку и заштитник. Селаните прво го барале неговиот суд, а потоа државниот. Се раскажува дека неговата куќа по Младотурската револуција повеќе личела на владина канцеларија отколку на дом на поранешен комита.

Апостол војвода активно учествува во Илинденско-Преображенското востание во 1903 година. Тогаш во селото Корнишор, пред околу 250 четници, е осветено знамето на ениџевардарските чети. По разгромот на востанието токму тој останува една од најсериозните пречки против грчката вооружена пропаганда во Македонија. Во тие години неговото име веќе било познато дури и во Цариград. Самиот султан Абдул Хамид II испраќа свој човек со предлог Апостол да се откаже од борбата во замена за огромна сума пари. Војводата одбива.

Американскиот новинар Алберт Сониксен, кој го среќава во блатата во 1906 година, го опишува како „македонскиот Робин Худ“ – човек со манлихерка, кама со сребрена дршка и портрети во сите бугарски крчми.

Но животот на легендарните војводи ретко завршува мирно. На 2 август 1911 година Апостол Петков е предаден и отруен од свој поранешен четник. Потоа е инсцениран судир за да изгледа дека е убиен во борба. Така загинува човекот кого не успеале да го скршат ниту турската власт, ниту андартските чети, ниту илјадниците војници испраќани против него.

Денес неговиот споменик во Несебар не е само спомен за еден војвода. Тој е знак за времето кога хероите се претворале во народни песни уште додека биле живи. Не случајно Јордан Јовков го нарекува Апостол Петков „легендарен војвода“, а Димитар Талев го започнува романот „Гласовите ви ги слушам“ со песна за него. Затоа што некои личности остануваат не само во историјата, туку и во паметењето на народот – како светлина што тешко згаснува.

Фото: БГНЕС