Григор Прличев – патриот и маченик, кој ги буди Бугарите во Македонија

На 18 јануари се навршуваат 195 години од раѓањето на Григор Перличев, пишува БГНЕС.

Григор Прличев е голема личност во нашата литература, во нашата политичка, културна и духовна историја. Тој и браќата Димитар и Константин Миладинови имаат извонредни заслуги за преродбата на македонскиот регион на Бугарија. Тоа се патриоти, маченици, патриоти кои мора да ги почитуваме, и кои мора да се изучуваат во учебниците од нашите деца.

Григор Прличев е роден на брегот на Охридското Езеро, го започнал своето книжевно патување во охридско ќелијно училиште, а потоа учел во Грција и предавал низ Македонија. На поетскиот конкурс во 1860 година – најголемиот книжевен настан во грчката престолнина – неговата песна „Сердарот“ го добила ловоровиот венец – највисоката книжевна награда во тоа време во Грција.

Во 1862 г ја понудил својата втора голема поема „Скендербег“ на натпреварот, но жирито веќе го познавал неговиот карактеристичен стил и повеќе не му ја доделува наградата, што довело до нови жестоки контроверзии во атинскиот печат. Анализата на поетските квалитети на неговите дела открива уникатен спој на уметничките енергии на три вида поетика – народно-епска, античка (хомерска) и индивидуално-творечка, досега невидена во грчката литература.

Така, со своите две песни, Прличев се претставува како еден од најинтересните појави во историјата на балканската литература: ги спојува традициите на бугарскиот и старогрчкиот еп, потчинувајќи го своето уметничко творештво на најголемата балканска идеја на епохата. – борбата за ослободување од вековното странско угнетување. И во тоа време, кога во Атина траела полемиката околу неговата втора песна „Скендербег“, нејзиниот автор, кој се вратил во татковината за да „умре или да се одмазди за смртта на Миладиновци“, како што забележал во својата автобиографија, ја почнал неговата епска битка за замена на грчкиот јазик со бугарски во училиштата и црквите, за националното будење на Бугарите во Македонија.

Прличев предавал во различни градови низ Македонија, исто така во Солунската бугарска машка гимназија и во Габрово, извесно време работел во Националната библиотека во Софија, но своите напори главно ги посветил на борбата за повторно освојување на училиштата и црквите во Македонија и до нивното претворање од грчки во бугарски, водел упорна борба за одвојување на Охрид како самостоен центар на независна бугарска епархија. На негова иницијатива, во 1869 година, е создадено првото бугарско читалиште во градот „Св. Климент“. Бил прогонуван, затворан и малтретиран од фанариотските и турските власти, биле направени повеќе обиди да биде убиен.

Прличев развивал новинарска дејност на страниците на бугарските преродбенички весници „Време“, „Македонија“, „Право“, списанието „Читалиште“ итн., пишувал детски песни, оди, сатира, ја превел „Илијада“.

Неговиот сатиричен талент е особено изразен во памфлетот „Крокодилски плач“ (во „Македонија“), во кој ја пародира грчката „тага“ за загубените позиции во најбугарската бугарска земја – Македонија. Во своите писма ја отсликува состојбата во Охрид и низ Македонија, објавува свои говори, се спротивставува на погубната фанариотска политика која има за цел да го угнетува бугарското население, одржува активни врски со Петко Славејков и другите преродбеници од сите делови на Бугарија, вклучително и од Цариград. Ги напишал неговите познати исклучително интересни дела „Сон на еден старец“ и „Автобиографија“.

На крајот од својот живот тој посветил многу време и напор на критичкото проучување на античката грчка историја, литература и филозофија. Григор Прличев со сета своја книжевна, просветна, општествена и политичка дејност, не само што се вбројува меѓу најистакнатите актери на бугарската национална преродба, туку и меѓу најголемите и најталентирани преродбенички поети на Бугарија.

Во родниот крај на Прличев со децении се прават обиди да се „македонизира“ неговиот лик, но тие што го прават тоа, забораваат дека не можеш да фалсификуваш голема личност. Таа е како сонцето – од каде и да го погледнете, секогаш сјае со иста сила.