Мачењата на српскиот окупатор врз бугарските студенти во Скопје во 1927 г.

Северна Македонија ретко пропушта да одбележи некој од историските датуми поврзани со српската окупација на Македонија, започната во 1913 година. Македонската влада, сепак, молчи кога станува збор за моментите во кои македонските Бугари биле жртви на српскиот режим или пак кога бугарски револуционери се одмаздувале за насилствата врз своите сонародници, пишува БГНЕС.

Меѓу 5 и 8 декември 1927 година во Скопје се одржува таканаречениот „Студентски процес“, кој резултира со строги казни за деветмина членови на Македонската младинска тајна револуционерна организација (ММТРО) – од пет до триесет години строг затвор. А што било тоа „страшно“ злосторство што барало таква сурова казна за дваесетгодишни млади луѓе? И тогаш, како и денес, одговорот е ист: затоа што биле Бугари.

ММТРО е основана во 1922 година по идеја на водачот на ВМРО Тодор Александров. Целта на организацијата била да го брани бугарската самосвест во услови на српска асимилаторска политика меѓу младите во Македонија. Во нејзините редови се вклучувале студенти и ученици, а до 1927 година организацијата имала свои клетки на универзитетите во Скопје, Белград, Загреб и Љубљана.

Во мај истата година, по предавство, е уапсен Димитар Ѓузелов од Дојран, кој штотуку ја завршил философија на Скопскиот историографско-филолошки универзитет. Потоа следуваат апсења на повеќе од 15 млади луѓе од Македонија, меѓу кои и водечки активисти на ММТРО: Борис Андреев од Велес, Христо Хаџикимов и Кирил Вангелов од Штип, Петар Хаџипанзов од Велес, Борис Светиев од Битола, Емануил Чучков од Штип, Тома Петров од Скопје, Димитар Чкатров и Харалмпи Фукаров од Прилеп. Затворени во српските казамати, тие биле изложени на средновековни мачења: кршење на екстремитети, забивање метални игли под ноктите, стегање на главите во менгемe и горење на рацете и градите со вжештено железо.

Јавноста била потресена од нечовечкото измачување на македонските студенти, а за време на процесот ѕидовите низ Скопје биле испишани со пароли како „Срби, вратете се во Шумадија“ и „Македонија е бугарска“. Адвокат на младинците бил д-р Анте Павелиќ, идниот водач на хрватската револуционерна организација Усташи. Европа со внимание го следела судењето, а западните медиуми редовно известувале за настаните.

И покрај упорната одбрана на Павелиќ, членовите на ММТРО биле осудени на долги затворски казни – од пет до триесет години. Најтешката пресуда му била изречена на Димитар Ѓузелов. Во историјата на борбата за слобода на македонските Бугари ретко останувале неказнети таквите злодела. ВМРО, предводено од Иван Михајлов, изрекло смртна пресуда за Велимир Прелич – обвинителот што го водел процесот – поради нечовечките мачења врз студентите. Пресудата била извршена на 13 јануари 1928 година од атентаторката Мара Бунева, која го застрелала Прелич на Камениот мост во Скопје. За да не падне во рацете на српските власти, Бунева се прострелала во градите и починала следниот ден. На прашањето зошто го убила Прелич, таа одговорила: „Поради мачењата што тој ги изврши врз моите браќа студенти. Затоа што го сакам своето отечество.“

Оние што преживеале ги претрпеле последиците и по 1945 година, добивајќи тешки, а понекогаш и смртни казни од режимот на Тито.