Одбележуваме 117 години од смртта на бугарскиот преродбеник, писател и фолклорист од Охрид Кузман Шапкарев
На 18 март 2026 г. се навршуваат 117 години од смртта на Кузман Шапкарев, бугарски преродбеник, писател и фолклорист од Охрид.
Шапкарев умира на 18 март 1909 г. во Софија. Роден е на 1 февруари 1834 година во Охрид. Основното образование го добил во родниот град кај неговиот вујко Јаким Стрезов. Во 1854 година заедно со него отворил приватно училиште. Работел како учител по грчки и бугарски јазик во Струга (1856-1859), Охрид (1859-1860), Прилеп (1861-1865, 1872-1873), Кукуш (1865-1872), Битола (1873-1874).
Во Солун основал машка и женска гимназија. Бил учител во Кукуш (1881, 1882), потоа се населил во Солун. Во 1884 година бил во Пловдив, потоа нотар во Окружниот суд во Сливен (1887) и Стара Загора, мирови судија во Враца и Орхание (сега Ботевград, 1888-1892). Соработувал со списанијата „Македонија“, „Право“, „Читалиште“ и други периодични изданија. Стручен познавач на минатото, манирите, обичаите, јазикот и начинот на живот на родниот крај.
За неговата работа како фолклорист е значаен и односот со Д.Миладинов – во 1863 година се оженил за неговата најстара ќерка. Неговото најзначајно дело е збирката „Бугарски народни умотворби“ (гл. I-III, 1891-1894), која содржи 1.300 песни, 280 бајки, описи на народни обичаи и облека.
Објавува повеќе наставни помагала за потребите на воспитно-образовната работа. Автор на важни материјали за случајот со браќата Миладинови. Некои дела се: „Бугарски буквар“ (1866), „Краток опис на земјиштето за мали деца…“ (1868), „Материјали за биографијата на браќата Х. Миладинови, Димитрија и Константина. Со додаток на нешто за животот на Нака С. Станишев“ (1884), „Сирени“ (1884), „Зборник на народни старини“ (1885) и други.
“Пьiтанiе. Що е най-свето человеку?
Отговор. Верата и народността.
П. Спроти верата какъв си?
О. Християнин; защо следувам по науките Iисусъ Христова.
О. По народност съм Българин.
П. Защо?
О. Защо съм роден от татко и майка Българе и говорам Българскьi.
П. Не бидвит ли да си изменитъ човек верата и народността?
Отгов. Има таквьi людiе, що си изменват верата и народността; туку тие чинят най-тежък грех; таквьiте людiе се имат от светът за предатели. Тiе никому не са мили, ами всекой гьi мразит и ненавиждат, за това яз никога не ке проста да ми поминит такво нещо в умът ми и всекога ке се мъча да свестявам таквьi изуменьi людiе.”
БЪЛГАРСКИ БУКВАР, Цариград, 1868 г.
Кузман Шапкарев е татко на револуционерот Климент Шапкарев и на офицерот Иван Шапкарев, дедо е на бугарскиот научник и поранешен прв човек на МНИ во Софија Петар Шапкарев и прадедо на бугарската поетеса и општественичка Елисавета Шапкарева.
