Одбележуваме 36 години од смртта на последниот водач на ВМРО и лидер на македонските Бугари Иван Михајлов

На денешен ден пред 36 години во Рим умира големиот македонски Бугарин, револуционер и последен водач на ВМРО Иван Михајлов. 

Иван Михајлов Гаврилов е роден на 26 август 1896 година во село Ново Село во Штип. Најпрвин се школувал во родниот град, а потоа во Солунската бугарска гимназија „Св. Св. Кирил и Методиј”. Ја напуштил гимназијата и отишол во Штип само неколку дена пред почетокот на Меѓусојузничката војна (1913), кога Солун конечно паднал во грчки раце. Истата година ги продолжил студиите во Српската гимназија во Скопје, дипломирајќи во 1915 година.

За време на Првата светска војна (1915-1918) Ив. Михајлов бил службеник во општина Штип и кратко време, на крајот на војната, служел во бугарската војска. По демобилизацијата започнува да студира право на Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“, а во исто време бил регрутиран да работи како секретар на Задграничното претставништво на ВМРО во Софија, под директно раководство на неговиот славен сограѓанин Тодор Александров. Неговата близина со Александров во Софија и важните задачи што ги извршува му даваат можност длабоко да навлезе во тајните, структурата и механизмите на раководството на ВМРО.

Како еден од основачите и прв раководител на Студентското друштво „Вардар“ во Софија ги направил своите први обиди во областа на новинарството и теоријата на револуционерното дело, а неговите написи излегле на страниците на весниците „Независима Македонија“, „Илинден“, „Слобода или смрт. ” и други. На негова иницијатива во 1921 година почнува да се издава зборникот „Илинден“, како публикација на македонското студентско друштво „Вардар“, а по објавувањето на вкупно 7 книги (1921-1929), која заедно со „Македонски преглед“ и „Материјали за историјата на македонското ослободително движење“ на проф. д-р Лубомир Милетич може да се нарече архива на Македонското ослободително движење. Од тоа време, тој се покажал и како вешт полемичар. Во 1922 година, по наредба на Тодор Александров Иван Михајлов составил “Временни инструкции до пунктовете на ВМРО по образуването и поддържането на организационните чети”. Во нив строго го брани принципот на централизација и концентрација на целокупното раководство на Четничкиот институт на ВМРО во рацете на Тодор Александров. Во својата автобиографија Иван Михајлов забележува дека оттогаш го посветил своето време и работење на македонското ослободително движење.

По убиството на Т. Александров на 31 август 1924 година, Михајлов влегува во ЦК на ВМРО, кога е избран, за негов член со огромно мнозинство на VI Генерален конгрес во почетокот на 1925 година. Како таков останал до својата смрт во 1990 година, потпишувајќи се себеси – „член на ЦК на ВМРО од 1924 година до денес. “

Во следните години Иван Михајлов се етаблира како де факто прв човек на ВМРО. Поборник на индивидуални тактики на терор.
За Михајлов, примарна и главна цел за ВМРО, во тој стадиум од борбата, било неутрализирање на советското (болшевичкото) влијание кое продирало во македонското ослободително движење преку Внатрешната македонска револуционерна организација (Обединета). Низ Македонија практично се обновува војната против југословенската (во суштина српската) и грчката власт. Тој лично ја водел организацијата и наредил извршување, преку своите доверливи луѓе, на голем број напади на полициски станици, воени локации, ископување мостови, минирање на станици и магацини на жандармеријата, напади со динамит на железници. линиите, како и казнувањето на одговорните лица за нивната антибугарска асимилаторска државна политика и дејствијата и настаните поврзани со неа, извршени во повеќето случаи преку насилство врз субјекти кои слободно ја изразуваат својата бугарска самосвест.
Како одговор на југословенските (српските) репресии и против мирното население, Иван Михајлов ја менува тактиката за борба против властите. Организацијата почнува да организира главно терористички напади и атентати. За таа цел, се создадени т.н тројки, а дејствијата се насочени и против локални српски соработници.

Иван Михајлов склучил стратешки сојуз со хрватското ослободително движење Усташи. На 14 април 1933 година, Иван Михајлов, Анте Павелиќ и Хасан бег Приштина подготвиле проект за сојуз меѓу ВМРО, усташите и Косовскиот комитет за заедничка акција против Југославија.
По превратот од 19 мај 1934 година, новата пројугословенска влада во Бугарија презела решителни мерки за прекин на активностите на ВМРО во земјата. На 10 и 11 септември Иван Михајлов и неговата сопруга Мелпомена Крничева со помош на капетанот Стилијан Поптошев, Димитар Ачков и Васил Стумбов илегално преминуваат во Турција. Таму биле приведени од властите и интернирани во внатрешноста на земјата. Во Турција Михајлов ја добил веста за атентатот во Марсеј, последната голема акција во која била вклучена и ВМРО. Кон крајот на 1934 година, Михаилов добил смртна пресуда во отсуство во Бугарија.

По формирањето на Независна Држава Хрватска во 1941 година, Иван Михајлов се населил во нејзиниот главен град Загреб.

Во почетокот на септември 1944 година, Иван Михајлов ја посетил Софија и по консултации заминал за Скопје. Таму престојувал неколку дена во периодот од 5 до 9 септември и правел сондажи меѓу поранешните структури на ВМРО, остварувајќи контакти со единиците на „Охрана“. Михајлов знаел дека Германија ја губи војната, а Бугарија е пред окупација од СССР, и им рекол на Германците дека е доцна и ја одбил германската понуда за создавање на марионетска држава Независна република Македонија.
По завршувањето на Втората светска војна, Иван Михајлов со согласност на италијанските власти заедно со својата сопруга Менча Крничева трајно се населил во Рим, Италија.
Починал на 5 септември 1990 година, една година пред да биде прогласена независноста на Република Македонија (08.09.1991 година).

Во негова чест ви пренесуваме дел од неговите спомени објавени во книгата “Спомени IV – Освободителната борба 1924-1934 г. (продължение)” издадени во 1973 г. во Индијанаполис (САД).

„Македонија под „југословенска“ власт продолжуваше да биде во положба, која што одговара за земја окупирана од нејзин непријател. Ако се земе просекот на бројот на населението и територијата, во таа област имаше најмногубројна војска, составена пред се од Срби и Црногорци. Ретки беа случаите кога македонски Бугарин го служеше воениот рок во Македонија.

Со осигуран грб со таква военна сила, жандармеријата во суштина е господар на состојбата. Стражарите исто така. Уште околу 1927 г. на генералот Томиќ со посебен указ му беше дадена власт со неограничени права да раководи со сите органи на власта.

Неговата цел била да го искорени четничкиот институт, но позади овие зборови се разбира друго- србизирањето на македонските Бугари. Томиќ беше началник на жандармеријата. Светозар Прибичевиќ, водач на независните демократи, од чисто српско потекло, зборувајќи во Скупштината за буџетот на Министерството за верски односи и народно здравје, го осудува остро приоритизирањето од страна на Белград на Шумадија во однос на другите делови на Кралството. Во однос на училишното дело во Македонија, тој вели:

„Таму е потребно друго нешто. Потребна е слобода во Македонија. Затоа што од 70 илјади стражари во нашето Кралство, 10 илјади се наоѓаат во Македонија. “

Овие зборови на Прибичевиќ се наоѓаат во материјал на загрепскиот весник „Хрват“ од месец јануари 1928 г.

Во новиот буџет на Владата биле предвидени нови 800 стражари, за Македонија, кои требало да ги чуваат железничките пруги, бидејќи „народната милиција“, не можела успешно да ги чува. Кон 1930 г. бројот на стражарите во македонската област достигна 20 илјади души. На секоја раскрсница имало постојани караули.

Не беа доволни војската, полицијата и државните четници групи. Преку закани, насилство и поткупи се создаде некаква „народна милиција“, на чело на која стоеа формално Михајло Каламатиевиќ и Стојан Мишев, а нејзини фактички раководители беа српските жупани и началници на гарнизони, а исто така во одредени случаи и шефот на жандармеријата.

На 22 октомври 1927 г. белградскиот весник „Политика“ соопшти дека жупаните по наредба на Жика Лазиќ ќе направеле фотографии на оние селани и граѓани, кои имале заслуги кон одржувањето на редот и мирот. Тоа значи дека се пројавиле заедно со српските бандити во злоделата против сопствениот народ…“

Целата книга на Иван Михајлов “Спомени IV – Освободителната борба 1924-1934 г. (продължение)”, можете да ја прочитате во Библиотека Струмски.

Нека му е вечен споменот на Иван Михајлов, последниот водач на ВМРО и на македонските Бугари.