Родољубот и поетот на мајка Бугарија Рајко Жинзифов

Проф. д-р Кирил Топалов/БГНЕС

На 15 февруари 1839 г. во град Велес се раѓа талентираниот бугарски поет и публицист од времето на Преродбата Рајко Жинзифов.

Еве што напишал тој за бугарскиот јазик и за својата народносна свест во предговорот кон својот превод на „Слово за полкот Игорев“:

„Ние за българский язик бройме той язик, кой ся говорит от цела Македония, Тракия и България, между говорите на кой има малу-много разлика, но ние, както и секой българин некъсоглед, не можиме да речеме, що словото р`ъка или в’ода е македонско или тракийско, а рък`а, вод`а е българско, защото нема македонци, нема тракийци като отделни народи, а има само славяне – българе, които живеят по речените места, имената на кои може би имаят си право в землеписанието, а не в народността“.

Ова дава јасна претстава за народносната свест на Рајко Жинзифов и од таа гледна точка треба да појдеме кога зборуваме за неговата дејност.

Неговото родено име е Ксенофонт, затоа што неговиот татко веројатно бил гркоман, но по инсистирање на Димитар Миладинов и Георги Раковски тој го заменува со бугарското Рајко.

Првично учи во училиштето на својот татко, но подоцна под влијание на Димитар Миладинов, кому му станува помошник‑учител, ја осознава потребата од просвета на роден јазик. Учителствува во Прилеп и Кукуш, каде се бори за враќање на бугарскиот јазик не само во училиштата туку и во црквите.

Во 1858 г. со помош на Димитар Миладинов заминува за Русија, каде го продолжува образованието на Историско‑филолошкиот факултет на Московскиот универзитет, кој го завршува по шест години. За време на студиите живее во средината на младата бугарска емиграција и одржува блиски врски со Љубен Каравелов, Нешо Бончев, Константин Миладинов, Васил Попович. Заедно со нив учествува во издавањето на познатото списание „Братски труд“.

Во 1863 г. се појавува неговата книга „Новобугарска збирка“, во која се вклучени негови авторски стихотворби и преводи на поетски остварувања.

Основното чувство во неговата поезија е силната носталгија, што ја наоѓаме во творештвото на сите млади Бугари кои во тоа време учеле главно во Русија. Образот на татковината кај Рајко Жинзифов се персонифицира во ликот на страдална мајка — така како што го среќаваме и кај Ботев, и кај Славејков, и кај Каравелов. Еве како започнува неговата позната песна „До бугарската мајка“:

Майко злочеста, ти, майко страдалница,

мътни са сълзи ти, как у Брегалница

мътни са студни вълни.

Звучењето на овие стихови не ве ли потсетуваат на песната на Теодор Трајанов „Брза брзострујна Струма“?…

По завршувањето на образованието Рајко Жинзифов останува во Москва, зашто само таму има можност за литературна реализација, но живее во оскудица и беда. Во стиховите ја опишува неверојатната сиромаштија во која живеат бугарските студенти, издржувајќи тешки маки за да се подготват за дејност во полза на мајка Бугарија. Да се потсетиме на неговиот крик од песната „Жалба“:

Как тежко, другари, как тежко

во тая далечна чужбина…

Особен интерес за литературниот истражувач претставува неговата исклучително силна поема „Крвава кошула“, во која како да ја собрал сета мака и страдање на Бугаринот во времето на ропството.

Жинзифов пишува публицистика, раскази, предговори кон дел од своите преводи, кои се исклучително важни, пишува голема статија за бугарската литература, преведува стихови од Лермонтов, Шевченко и други. Тој создава навистина талентирана публицистика што му обезбедува достојно место меѓу најдобрите преродбенски писатели — Ботев, Каравелов, Славејков, Нешо Бончев.

Рајко Жинзифов умира една година пред ослободувањето на Бугарија, во 1877 г., на истиот датум на кој е роден — 15 февруари.

Неговиот живот и дело ги отелотворуваат највисоките квалитети на бугарскиот талент од времето на Преродбата, на несебичната и неизмерна љубов кон мајка Бугарија, надежта на народот за ослободување и верата во подобри денови. Светла личност која секогаш ќе ја одржува жива гордоста што сме Бугари.