(Видео) Центарот на Банатските Бугари – Б’рдарски Геран

Банатските Бугари се компактна заедница со долга историја, денес нивните потомци живеат во три држави – Романија, Србија и Бугарија. Селото Б’рдарски Геран е центар на нивната заедница во Бугарија, пренесува БГНЕС.

„Банатските Бугари не се посебен етнос, тие се вистински Бугари кои за време на турското ропство живееле во регионите Никопол, Свиштов и Белене. Десет години по Чипровското востание (1688), притисокот кон бугарските католици станал неподнослив. Решиле да бараат спас во денешна Романија, кај веќе отселените католици од Чипровци“, вели Ирина Босилкова, раководителка на читалиштето „Соединение 1923“ во Б’рдарски Геран.

Прогонетите католици од Турците се населиле во областа Банат, тогаш дел од Австриската Империја, населена со многу народности – Австријци, Унгарци, Романци. Со указ на императорката Марија-Терезија (1740-1780), Бугарите основале населба на земја што таа им ја дала – Стар Бешенов, кој до денес е едно од најголемите села населени со банатски Бугари надвор од Бугарија. „Над 90% од населението се идентификува како етнички Бугари, ја зачувале својата свест, имаат бугарско училиште „Св. Кирил и Методиј“, го слават секој бугарски празник, вклучувајќи го и најзначајниот – 3 март“, посочи Босилкова.

По распадот на Австро-Унгарија (1918), банатските Бугари живеат во три држави: Романија, Србија и Бугарија. Во Романија, покрај Стар Бешенов, поголеми населби се Бречкја и Дента, а во Србија се Иваново и Бело Блато.

„Областа Стар Бешенов има многу реки, често се поплавувала и нашите луѓе го губеле својот имот и го обновувале. Во 1887, група семејства се враќаат во Бугарија, барајќи место подалеку од вода и се населуваат во Б’рдарски Геран. Среќни биле со плодната земја, нивна основна работа била земјоделството и сточарството“, рече Босилкова.

Првиот преселник бил Лукан Чуканов, чија куќа денес е Етнографски музеј. Музејот е изграден во 1987 по повод 100 годишнината на селото.

Традиции и култура Банатските Бугари живеат во уникатни куќи: еднокатни, двокатни, дизајнирани со специфика. Прозорците гледаат кон главниот пат, огромни кревети и резбани везови. Мебелот е распоредуван строго по традиционален начин.

„Нашиот дијалект е еден од најстарите бугарски диjaлекти. Палтиенскиот јазик се пишува и со кирилица, и со латиница,“ кажа Босилкова.

Филмска локација Архитектурата на Бърдарски Геран инспирира снимање филмови, како „Тримата од запаса“ со Георги Парцалев, Кирил Господинов и Никола Анастасов. „Ова е мили спомен, се уште има луѓе кои учествувале“, додаде Босилкова.