(Видео) Доц. д-р Олена Чмир: Најголемата бугарска заедница во светот исто така го преживеала ужасот на Гладоморот

Во Бугарија треба да се знае дека бугарската заедница во Украина – најголемата во светот – исто така има настрадано за време на Гладоморот, особено азовските и тавриските Бугари во состав на Украинската советска република. Тие го преживеале сето тоа заедно со Украинците.

Ова го изјави во интервју за БГНЕС доц. д-р Олена Чмир од Катедрата за словенска филологија при Киевскиот национален универзитет „Тарас Шевченко“. Уште од 1974 година, кога почнува да студира бугарска филологија, работи на теми поврзани со бугарскиот јазик, историјата на бугарската заедница во Украина и бугаристиката како научна област. Десет години го раководи Центарот за бугарски јазик, литература и култура при универзитетот. Во моментов е и лектор по украински јазик на Софискиот универзитет.

Со неа разговараме за жртвите на Гладоморот во Украина, на кои им беше изразена почит со панихида во храмот „Св. Недела“ на 21 ноември.

БГНЕС: Какво е значењето на денешниот ден, на денешната панихида за украинската заедница во Бугарија и воопшто за украинскиот народ?

Олена Чмир: Оваа панихида за нас, Украинците, е многу важен датум, бидејќи четвртата сабота во ноември е Ден на сеќавањето на жртвите од Големиот глад – Гладоморот. Тоа е вештачки организиран глад, наметнат од болшевичкиот режим во 1932–1933 година. За многу Украинци овој ден е можност да им изразиме почит на нашите предци, на нашите блиски луѓе. Во моето семејство од глад умреле мојот прадедо, прабаба, мојата тетка, која никогаш не сум ја познавала, и сестрата на мојот дедо. Останатиот дел од семејството успеал да побегне во Донбас – дедо ми се преселил малку порано, а баба ми тргнала подоцна со трите деца. Така преживеале. За многу Украинци ова е лична приказна, а панихидата е можност да го направам она што го правам секоја четврта сабота во ноември – да им изразам почит на моите предци, трудољубиви и заможни луѓе, кои живееле на една од најплодните земји во светот и умреле од глад.

БГНЕС: Дали официјалната историја во минатото ги прикривала овие факти? Што сè уште не знаеме за Гладоморот – во Украина или во Бугарија?

Олена Чмир: Тоа беше апсолутно забрането да се споменува. Од мојата баба, на пример, која изгубила едно дете што останало кај нејзините баба и дедо, никогаш не сум го чула зборот Гладомор. Го нарекувала „голодовка“. Всушност, зборот го слушнав од неа. Што се случило подоцна дознав од помладите роднини – на пример, дека во нивното село во Полтавската област умирале цели семејства од по 15 души. Кога моите роднини се преселиле во Донбас, праќале пакети, но соседите едноставно си ги земале.

Историјата за Големиот глад во Советскиот Сојуз беше целосно забранета. Во современа Украина не се знаело за тоа. Од обновувањето на независноста во 1991 година, особено во времето на претседателот Виктор Јушченко, беа направени огромни напори ова сеќавање да се обнови и да се почитува. Луѓето едноставно го чекале овој момент.

Уште од 1991 година по селата почнуваат да се подигнуваат споменици и меморијални плочи. На моите студенти им ги покажував тие примитивни камени мелници – два камени круга за мелење брашно. Комунистите ги одземале за луѓето да не можат да подготват ништо. Во едно село во Черкаската област еден човек решил да направи споменик од такви камења. Сакал да собере 40–50, а луѓето донеле стотици.

Овој ден е национален ден на сеќавање. Во Киев има прекрасен музеј за Гладоморот. Се составени книги по области, во многу томови, во кои едноставно се набројуваат имињата на загинатите. До денес не е познат точниот број на жртвите – од три до десет милиони. Тоа едноставно не може да се утврди.

И во Бугарија треба да се знае дека бугарската заедница во Украина – најголемата бугарска заедница во светот – исто така настрадала, особено азовските и тавриските Бугари во рамките на Украинската советска република. Тие го преживеале тоа заедно со Украинците. По Втората светска војна, кога Бесарабија се приклучува кон Украина, повторно има глад – во 1946–1947 година, од кој страдаат бесарабските Бугари. Според мене, нивното сеќавање исто така треба да биде почитувано во Бугарија.

БГНЕС: Дали гледате паралела меѓу тогашниот болшевички режим во Москва и денешниот режим во Москва во однос на дејствијата против украинскиот народ?

Олена Чмир: Да. И Големиот глад – Гладоморот, и денешната војна се дејствија насочени кон бришење на украинскиот идентитет. Знаеме дека војната што се води денес има за цел украинскиот идентитет да исчезне. Големиот глад исто така била војна против идентитетот, бидејќи носители на тој идентитет тогаш биле главно селаните: јазикот, традицијата, културата се чувале во селата. Големите градови во Украина биле русифицирани по двесте години во Руската империја.

Јас не правам разлика меѓу дејствијата на Руската империја, Советскиот Сојуз и денешната Руска Федерација – тоа се дејствија насочени кон уништување на Украинците како етнос. На почетокот на 90-тите години присуствував на едно излагање на Збигњев Бжежински во Киев. Тоа започна со зборовите дека без Украина Русија никогаш не може да биде империја. И дека оние што не сакаат да го изгубат својот идентитет треба да бидат уништени, а останатите – русифицирани. За мене денешната војна е продолжение на Големиот глад.

БГНЕС: Кое е вашето послание до вашите сонародници?

Олена Чмир: Да се сеќаваме и да се бориме, да не се предаваме.