154 години од раѓањето на Гоце Делчев – револуционер и идеолог на македонo-одринското ослободително движење

На 4 февруари 2026 година се навршуваат 154 години од раѓањето на големиот револуционер Гоце Делчев. Георги (Гоце) Делчев е еден од најзначајните бугарски револуционери, водач и идеолог на Бугарските македоно-одрински револуционерни комитети, подоцна познати како Внатрешна македоно-одринска револуционерна организација (ВМОРО). Тој е роден во градот Кукуш, Егејска Македонија, на 4 февруари 1872 година, пишува БГНЕС.

Гоце Делчев ја завршува Солунската бугарска машка гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“, каде што заедно со Даме Груев, Ѓорче Петров и Борис Сарафов создава таен револуционерен кружок.

Во 1891 година се запишува на Военото училиште во Софија, но поради учеството во социјалистички кружок е исклучен. Од 1894 година работи како учител во Штип, каде што предава и Дамјан Груев, еден од основачите на организацијата Бугарски македоно-одрински револуционерни комитети, која подоцна е преименувана во Внатрешна македоно-одринска револуционерна организација. Гоце Делчев е привлечен во организацијата од Даме Груев и подоцна се претвора во нејзин фактички раководител.

Основната идеја на ВМОРО е дека ослободувањето на Македонија и Одринско е можно преку општо вооружено востание. Во 1896 година учествува во работата на Солунскиот конгрес на ВМОРО и заедно со Ѓорче Петров ја изработува програмата и уставот на организацијата, кои предвидуваат нејзино градење на демократски основи. По конгресот, Гоце Делчев е избран за задграничен претставник и член на Централниот комитет на ВМОРО. Тој вложува големи напори за изградба на револуционерната мрежа, како и за снабдување на организацијата со оружје.

Во 1899 година, по иницијатива на Гоце Делчев, се пристапува кон создавање на четничкиот институт на ВМОРО, кој одигрува исклучително важна улога во понатамошното масовизирање на организацијата.

Во 1902 година, заедно со Ѓорче Петров, учествува во изработката на новата програма и устав на организацијата. Таа веќе си поставува цел да ги привлече и обедини „сите незадоволни елементи во Македонија и Одринско, без разлика на народноста“ и да извојува целосна политичка автономија. Во тој период организацијата го носи името Тајна македоно-одринска револуционерна организација.

И покрај постигнатите успеси во нејзината организациска изградба, Гоце Делчев сè уште не е убеден дека таа е подготвена да пристапи кон вооружено востание. Поради тоа се спротивставува на одлуката донесена во негово отсуство на Солунскиот конгрес од 1903 година, за кревање востание во Македонија и Одринско во пролетта истата година.

Заедно со Даме Груев и други револуционерни дејци успеваат да го одложат прогласувањето на востанието за летото 1903 година, како и да го претворат од сеопфатно во стратегиско, односно да се објави главно во планинските и полупланинските реони и во него да учествуваат повеќе вооружени чети формирани за таа цел.

На почетокот на мај истата година, на пат кон средба со раководителите на Серскиот револуционерен округ, неговата чета паѓа во опкружување во селото Баница, Серско. По еднодневна борба со надмоќната потерa, Гоце Делчев загинува.

Неговата смрт е доживеана од современиците и историчарите како една од најтешките загуби за ВМОРО. Поетот Пејо Јаворов, кој бил во четата на Гоце Делчев, му посветува книга на големиот револуционер. Во нејзината завршна глава, со силата на поетскиот збор, тој пишува:

„Речиси истовремено со Гоце беа убиени уште шестмина, меѓу кои и Гуштанов. Останатите живи влегоа во една плевна, од каде што по цел ден борба се извлекоа незабележано меѓу пламените на целосно изгорената Баница. Петнаесет часа – се сеќава г. Хаџидимов – Турците не се осмелуваа поради нашите куршуми да им се приближат на нашите загинати. Петнаесет часа ние го гледавме мртвиот Гоце, наведнат како да беше врз гробот на Македонија. И петнаесет часа ни се кинеа срцата… Зашто осиротуваше цел еден народ.“