Радио Бугарија кај Бугарите во Албанија: За да процветаат мирот и разбирањето на Балканот, прво мора да се посее семето меѓу децата

Според старите статистики и старите документи, кон крајот на 19 и почетокот на 20 век, во историско-географскиот регион Голо Брдо преовладувало бугарско население. По Балканската војна (1912-1913), овој регион паднал во границите на Албанија, која стекнала независност од Отоманската империја. До денес, поголемиот дел од децата во областа се со бугарско потекло. Бугарски се зборува во 80% од селата во Голо Брдо, а Големо Острени е најголемо од нив – со околу 300 домаќинства. Сѐ уште немаат бугарско училиште, но луѓето од Голо Брдо зборуваат бугарски меѓу себе.

СОУ „Елез Кочи“ во тековната учебна година обезбедува образование на 262 деца од Големо Острени и другите населени места во околината. Директор на училиштето е Члирим Муча, на 53 години, татко на 4 момчиња. На почетокот на нашата средба тој изрази благодарност до Бугарија за опремувањето на канцеларијата за информатика пред четири години, како и за вниманието што децата го добиваат од бугарската дипломатска мисија во Тирана.

Члирим ни раскажува за училиштето, за жителите на Голо Брдо, познати како едни од најдобрите градежници во Албанија, за миграцијата и емиграцијата што се зголемува во последните години, за патот што треба да се подобри и да ги поврзе луѓето, за Балканот и се уште неискористените можности пред неговите жители.

„Сите деца овде го зборуваат нашиот бугарски јазик, учат албански на училиште. Баба ми по татко ми, која живееше 93 години, знаеше само три изрази на албански јазик – „Добар ден“, „Остани здрав“ и „Благодарам“. Како што гледате, ние живееме. Можеби ќе имаше подобар живот за нас, но…“ (се замислува).

Члирим Муча се потсетува како пред демократските промени во Албанија, за време на режимот на Енвер Хоџа, жителите на Голо Брдо биле вклучени во изградбата на патишта, фабрики и станбени блокови. Тие се познати како едни од најдобрите градежници во Албанија. И денес многу од нив работат во странство. „Лето често работиме во Грција, а помладите се во Западна Европа – Норвешка, Шведска, Германија. Во моментов имаме многу будни и добри ученици. Се надевам дека откако ќе дипломираат ќе одат да студираат во Бугарија“.

Директорот на училиштето во Големо Острени често се среќава со претставници на бугарската држава и локалните бугарски друштва за да разговараат за можностите за зачувување на културата и локалните традиции, како и за давање поддршка за развој и подобар живот. Тој, сепак, признава дека интересот кај локалното население во Бугарија е зголемен во последните десетина години, а тоа е поврзано со можноста за добивање бугарско државјанство и европска лична карта. Но, тој не ја смета оваа филозофија точна.

„Животот не е само пасош – категоричен е Члирим Муча. – Животот е идентитет и интеграција. Бидејќи Бугарија е дел од обединета Европа, имаме што да научиме од неа. Да им објасниме на нашите родители и деца дека не треба само да се бориме за еден пасош или еден јазик.Треба да се бориме за интеграција и идентификација.Имам 53 години, имам внук во Англија, тој го знае мајчиниот јазик од сестра ми т.е од мајка му.Имам брат, кој живее во Лугано, Швајцарија. А освен француски, неговото семејство зборува и албански и бугарски јазик“.

Генерално, во последните години во Албанија, е забележана зголемена миграција на луѓе – во големите градови и во економски поразвиените земји во Западна Европа. За жителите на Голо Брдо, Члирим тоа го објаснува со немањето работа и лошата инфраструктура.

„Вие и самите видовте колку е лош патот овде. А ако има нормален пат и добра инфраструктура, луѓето нема да напуштаат. Патиштата за Тирана, за Скопје, за Солун, за Бугарија се во близина. А бидејќи сте од Балканот значи дека сте наши.Ние сме тие кои мора братски да се бориме за развој на нашиот регион.Затоа што каде и да одиш и да свртиш 360 степени остануваш балканец.И мислам дека луѓето од Балканот се бисер кој никој не може да го замени. Бог ни дал многу работи овде и мораме да ги искористиме. Со овие раце да се фатиме и да работиме. И со разум. Да почнеме со децата. Во нив семето мора да биде посеано, за да никне убавиот цвет на мирот и разбирањето“.

Члирим Муча, кој долго време живее во Голо Брдо и кој ги запознал различните националности, ни вели дека е бесмислено да се делиме – кој бил Бугарин, кој Албанец, кој Грк или Македонец.

„Ако секој од нас почне нормално да разговара со другиот, да му каже: „Добар ден!“ „Добредојде“ ќе бидеме повеќе од пријатели, ќе бидеме браќа. Биолошкиот саат отчукува и ние не можеме да спориме вечно. Во наше време секој треба да биде интегриран, еманципиран и едуциран за да знае што да прави со својот живот. Животот не е пат по кој можеш да чекориш како што сакаш. Животот е борба“.

„Брате, ако ме прашаш што сјае посилно на овој свет – месечината или сонцето, ќе ти кажам дека секое од нив свети со својата светлина и во своето одредено време. Така ние на Балканот мора да го осветлиме нашето време – да бидеме солидарни, да ги поддржиме сите што живеат овде – Србите, Албанците, Бугарите, Македонците, Босанците, Црногорците, Хрватите, Словенците и Грците. Едни и исти луѓе сме.Стоиме под еден чадор – трпиме и жештина и студ, гледаме во месечината и во сонцето“ – ни раскажува Члирим. И додава:

„Сега најважно е да знаеме што да правиме за децата кои растат во ова село, на овие простори. Мораме да се трудиме да ги задржиме, за да не заминат. Така мислам. Не знам дали сум во право. Можеби грешам…“

Извор: Радио Бугарија