Канцелариските бриселски извештаи и балканската чувствителност

Пишува: Николај Којчев

На денешната седница Советот за надворешни работи на Европската Унија усвои некаков нацрт-извештај за евроинтеграцијата на РС Македонија. Во Бугарија оваа вест набрзина беше прифатена како удар врз националните интереси на земјата, а некои братски македонски медиуми дури зборуваа за „бугарски пораз“.

Го прочитав извештајот на Томас Вајц, австрискиот претставник на Зелените. Потоа ги прочитав и амандманите на него. Никаде во текстот (ниту во амандманите) не се прави ни најмал намек за признавање на некаква „вековна македонска идентичност“ или „вековен македонски јазик“, за какви што најпрвин зборуваше македонскиот премиер Христијан Мицкоски.

Сепак, она што успеа да ги вознемири духовите кај нас, е еден од амандманите во еден од параграфите на нацрт-извештајот:

„2. Recalls the need to maintain the momentum and credibility of the European integration process; notes that North Macedonia continues to demonstrate commitment to EU integration and alignment with EU policies; calls for the swift advancement of accession negotiations, and while fully acknowledging THE MACEDONIAN IDENTITY AND LANGUAGE stresses the need of adopting the concerted constitutional amendments; encourages all political parties in North Macedonia to engage in constructive dialogue to achieve the necessary consensus on these amendments, which would strengthen the country’s multi-ethnic character and accelerate its progress towards EU membership;”

Или во превод на бугарски јазик:

„2. Припомня необходимостта от поддържане на инерцията и доверието в процеса на европейска интеграция; отбелязва, че Северна Македония продължава да демонстрира отдаденост към интеграцията в ЕС и съгласуването с политиките на ЕС; призовава за бърз напредък на преговорите за присъединяване и като напълно признава МАКЕДОНСКАТА ИДЕНТИЧНОСТ И ЕЗИК, подчертава необходимостта от приемане на съгласуваните конституционни промени; насърчава всички политически партии в Северна Македония да се включат в конструктивен диалог, за да постигнат необходимия консенсус по тези изменения, което би укрепило мултиетническия характер на страната и би ускорило напредъка ѝ към членство в ЕС;“

Во драфт текстот зборовите „the Macedonian identity and language” отсуствуваат, но севкупната порака и значењето остануваат исти. Она што дополнително паѓа во очи во измените на текстот е шесткратното повторување дека Европската унија ја признава и ја почитува македонската идентичност и јазик.

Бугарски европратеници, во согласност со традиционалното бугарско разбирање на овие поими, побрзаа со усна амандманска интервенција да ја додадат определбата modern, или „современ“ пред зборовите за македонската идентичност и јазик. Токму овој усен амандман денес бил одбиен од страна на Советот за надворешни работи на Европската унија, откако неколку пратеници блиски до унгарскиот премиер Виктор Орбан се изјасниле против него. Нека го забележат тоа оние кои со восхит гледаат кон Будимпешта и Орбан.

Но да се вратиме на нацрт-извештајот за Северна Македонија. Тој допрва треба да биде внесен на разгледување и гласање во пленарната сала, каде што споменатиот бугарски амандман – поддржан од групите на Европската народна партија, Социјалистите и Демократите, „Обнови ја Европа“ и Зелените – ќе биде поднесен и писмено, поради што не гледам причина за било каква загриженост.

Но едно друго нешто ми го привлече вниманието и токму на тоа сакам да се осврнам. Читајќи ги амандманите на овој нацрт-извештај, налетав на еден навистина љубопитен. Грчките европратеници Емануил Фрагос и Галато Александраки уште во првиот амандман инсистираат зборовите „Република Северна Македонија“ во извештајот да се заменат со… „Скопје“. Да, правилно прочитавте. Грчки европратеници, претставници на Република Грција – државата со која Северна Македонија го потпиша Преспанскиот договор во 2018 година и поради кој го смени името од „Република Македонија“ во „Република Северна Македонија“ – не го прифаќаат ни новото име и инсистираат да биде нарекувана едноставно „Скопје“. Ова помина речиси незабележано и во Бугарија, и во Северна Македонија, а веројатно и во Грција. Зошто? – затоа што, според мене, тоа е реалната политика, а нашето… нешто друго, да не употребам посилни зборови.

И сепак, со одреден оптимистички песимизам да завршам. Не тагувајте – дозволувањето на една ваква смешна и жална измена, во спротивност со меѓународен договор, во официјален документ на институција на Европската унија открива не само површност и неважност во однос на реалните политички процеси, туку и тешката (и речиси невозможна) задача за градење и спроведување на единствена европска надворешна политика.