PACE го затвора постмониторинг дијалогот со Северна Македонија, но остануваат клучни нерешени прашања

На пленарната седница закажана за 28 јануари 2026 година, Парламентарното собрание на Советот на Европа (ПССЕ) ќе гласа за Работниот извештај на Комисијата за мониторинг, со кој се предлага затворање на постмониторинг дијалогот со Република Северна Македонија. Иако документот нотира значителен напредок во повеќе области, извештајот јасно укажува дека земјата и натаму се соочува со сериозни предизвици во однос на владеењето на правото, борбата против корупцијата и заштитата на правата на малцинствата.

Во извештајот се нагласува дека властите презеле низа мерки за реформа на судството и обвинителството, како и за подобрување на транспарентноста на Судскиот совет. Посебно се поздравува напредокот во спроведувањето на препораките на ГРЕКО за борба против корупцијата. Сепак, ПССЕ останува загрижено поради честите наводи за политизација на судството и широко распространета корупција во јавниот сектор, како и поради недоволната ефикасност на институциите во справувањето со овие појави.

Извештајот укажува и на потребата од итна реформа на таканаречениот „балансер“ механизам за вработување во јавниот сектор, целосна и доследна примена на Законот за употреба на јазиците, како и подобрување на условите во притворските и затворските установи.

Посебно внимание е посветено на положбата на Ромската заедница, која и натаму се соочува со сериозни проблеми, вклучително и лоши услови за живеење, недостиг на пристап до чиста вода, санитарии и организирано отстранување на отпад, како и зголемени еколошки ризици по здравјето.

Значаен дел од извештајот е посветен и на состојбата на бугарското етничко малцинство во земјата, кое сè уште не е официјално признаено во Уставот и законодавството. Според податоците, околу 3.500 граѓани се изјаснуваат како етнички Бугари. ЕКРИ нотира случаи на говор на омраза, физички напади и напади врз културни клубови, како и контроверзии поврзани со измените на Законот за фондации и здруженија, со кои беше поништена регистрацијата на одредени бугарски организации. ПССЕ препорачува властите јавно и недвосмислено да ги осудуваат сите форми на насилство и дискриминација, и да се воздржат од распуштање здруженија кои не поттикнуваат омраза или насилство, во согласност со праксата на Европскиот суд за човекови права.

Прашањето за уставните измени и вклучувањето на бугарското малцинство во Уставот останува директно поврзано со процесот на пристапување на Северна Македонија во Европската Унија. Европската комисија и Европскиот парламент повторно ја потврдија поддршката за европскиот пат на земјата, но потсетија дека Советот на ЕУ не ја исклучува можноста за дополнителни услови за отпочнување на преговорите. За време на посетата во Скопје, повеќето соговорници на Комисијата за мониторинг изразиле подготвеност за уставни измени, но со став дека тие би стапиле во сила дури по членството во ЕУ.

Во заклучокот, ПССЕ оценува дека Северна Македонија има потенцијал да биде позитивен пример за мултиетничко и мултикултурно општество, но истовремено нагласува дека без решавање на отворените прашања – изборната реформа, реформите во судството и обвинителството, борбата против корупцијата, заштитата на малцинствата и подобрувањето на условите во затворите – напредокот ќе остане ограничен.

Затоа, и покрај предлогот за затворање на постмониторинг дијалогот, ПССЕ ѝ препорачува на Комисијата за мониторинг во наредните години да спроведе посебна периодична ревизија за Северна Македонија, со цел детално да се процени напредокот во нерешените области.

Гласањето на 28 јануари 2026 година ќе биде важен сигнал за меѓународната заедница, но и јасна порака дека, и покрај постигнатото, реформската агенда на Северна Македонија останува отворена и обврзувачка.

Оригиналниот документ на англиски јазик можете да го прочитате на следниот линк.