(Видео) Бугарија како златно богатство- проф. д-р Бетани Хјуз во „Панорама“

Таа е историчарка, авторка на книги и на документарни филмови. И веќе неколку пати доаѓа во Бугарија. Во Националниот историски музеј сите сакаат да се фотографираат со проф. Бетани Хјуз. Со неа разговара познатиот бугарски новинар Бојко Василев, водител на емисијата „Панорама“.

Бетани Хјуз: „Дојдов во Бугарија затоа што имате неверојатно богата историја и археологија. Толку е инспиративно – не се само векови, туку илјадници години – и сите тие различни култури што оставиле свои траги тука. Гледам дека Бугарите многу се гордеат со своите длабоки корени. Затоа за мене како креатор на филмови и историчар е големо задоволство да доаѓам тука. Ме радува што многу Бугари го гледаат History Channel. Доаѓаат и бараат фотографии – со бебиња, мајки, парови. Луѓето тука ја ценат својата историја и историските емисии. Има надеж во тоа“.

Бојко Василев: Кога една земја се појавува во филмовите или книгите на професор Хјуз, дали тоа е некаков вид сертификат?

Бетани Хјуз: Прекрасна, многу ласкава мисла! Но локалната култура – таа е ѕвездата. Секогаш и секаде го кажуваме тоа. Ние сме само гости и ентузијастички преносители на локалната историја. Претходно ја направивме „Богатствата на светот“ – доаѓав во Бугарија двапати, затоа што навистина многу ми се допадна. Сега снимаме нова серија за најголемите градови – и Софија е еден од нив. Драго ми е што повторно дојдовме.

Бојко Василев: Дали помалите земји немаат чувство, дека нивната историја е потценета и недоволно позната?

Бетани Хјуз: Знам на што мислите. Кога зборуваме за антиката, луѓето автоматски мислат на Грција, Рим и Древен Египет. Не секогаш се сеќаваат на неверојатната древна култура тука во Бугарија. Затоа една од моите мисии е да им помогнам на луѓето да ги разберат, ценат, засакаат и ги посетат извонредните места во земји како Бугарија. Бидејќи, се согласувам со вас, древната историја на Бугарија не се изучува во британските образовни институции. Се надеваме дека нашите филмови ќе ја едуцираат публиката не само во Велика Британија, туку и на други места во светот.

Бојко Василев: Напишавте книга за седумте чуда на античкиот свет. Дали откривте зошто луѓето создаваат чуда – од принуда или од инспирација?

Бетани Хјуз: Кога ја пишував „Седумте чуда на античкиот свет“, со возбуда сфатив дека тие не се само споменици. Всушност, ние луѓето сакаме да создаваме чуда, а потоа да пишуваме за нив и да ги посетуваме. Тоа покажува дека заедно постигнуваме повеќе отколку што може поединецот. Чудото е вродено во нас. Го бараме. Луѓето не градат само под притисок на диктатори. Не, немам розови очила – знам дека имало многу крв, пот и солзи. Но верувам во човечкиот стремеж кон убавина и во тоа како ги откриваме чудата околу нас.

Бојко Василев: Да, мислиме дека луѓето можат сами да создаваат убавина. И одеднаш откриваме колкав заеднички напор биле пирамидите.

Бетани Хјуз: Можеби сте во право. Но случајот со пирамидите е интересен. Долго време мислевме дека ги граделе робови. Сега знаеме дека тоа биле обични Египќани. Да, некои немале избор. Но се обединиле и ги создале пирамидите како манифест дека се дел од обединет Египет. Пирамидата е гробница за нивниот голем фараон. Верувале дека така ќе се издигне кон небото – и Египет ќе биде спасен. Погледнете каде живееле работниците – нивните кујни, каде заедно јаделе леб и чорби. Затоа мислам дека сте во право – имало болка, но не се само споменици на страдање, туку и на моќ, креативност и амбиција.

Бојко Василев: Дали древните луѓе биле рамни на нас? Или нашиот прогрес е илузија?

Бетани Хјуз: Древните не само што биле рамни на нас – во некои аспекти биле и попаметни. Ималe помалку машини и морале да бидат многу поиновативни. Тука, во Националниот историски музеј, има неверојатни предмети стари 2000 години. Тие создале големи градби само со ум, соработка и едноставни алатки. Значи, во одредена смисла, биле попаметни од нас.

Бојко Василев: Навистина?

Бетани Хјуз: Да. Научниците велат дека со текот на еволуцијата мозокот малку се намалува, бидејќи денес не се соочуваме со истите предизвици. Во минатото морало да мислиш и за преживување – храната не била осигурана, опасностите биле насекаде. Затоа морало да бидеш брз, паметен и приспособлив. Интересно е што антрополозите покажуваат дека порано мозоците биле малку поголеми – затоа што постојано сме решавале проблеми.

Бојко Василев: Дали тоа е затоа што луѓето порано се соочувале повеќе со смртта?

Бетани Хјуз: Интересна перспектива. Да, повеќето луѓе умирале млади – околу 35–45 години. Затоа животот бил поинтензивен. Ништо не се земало здраво за готово. Секој ден бил важен. Тоа е нешто што треба да го запомниме.

Бојко Василев: Дали страста кон историјата секогаш е задоволство?

Бетани Хјуз: Живеам со таа страст секој ден. Ми носи радост, но и сознанија за трагедиите и страдањата. Но мора да знаеме – не за да живееме во минатото, туку за да бидеме посилни денес и посигурни во иднината.

Бојко Василев: Дали ве нервира кога политичарите ја користат историјата?

Бетани Хјуз: Да. Многу е опасно историјата да се користи за политички цели. Често аргументите звучат поубедливо кога се повикуваат на минатото. Но историјата не треба да се политизира – треба да им дозволиме на луѓето од минатото сами да зборуваат.

Бојко Василев: Која историја најмногу ве инспирира?

Бетани Хјуз: Многу се! Но како жена, особено ме интересира улогата на жените во историјата. Често биле заборавени. Преку археологијата ги откриваме нивните приказни и гледаме колку биле силни. И во Бугарија имало многу силни жени. Сакам да ги враќам нивните приказни во историјата.

Бојко Василев: Значи историјата не е само машка?

Бетани Хјуз: Да, може да биде и женска историја – точно така.

Бојко Василев: Професорке Хјуз, ви благодарам!

Бетани Хјуз: Беше прекрасно да разговараме!