(Видео) Црквата „Свети Јован Богослов Канео“ во Охрид, каде според легендите се венчал бугарскиот цар Иван Асен II

На самиот раб меѓу карпите и водите на Охридското Езеро, како да слетала меѓу небото и езерото, се издига „Свети Јован Богослов Канео“ – една од оние цркви кои не само што се разгледуваат, туку и се доживуваат. Мала по големина, но огромна по присуство, таа со векови ја чува тишината на стариот Охрид и во себе собира историја, легенди и уметност, пренесува репортер на БГНЕС.

Храмот е изграден кон крајот на XIII – почетокот на XIV век и веројатно бил главната црква на манастирски комплекс. Денес од него останала само црквата, но и тоа е доволно за Канео да се претвори во едно од најпрепознатливите места на Балканот. Сместена над самото езеро, таа изгледа како природата и архитектурата да биле замислени заедно.

Има места што човек ги памети по глетката. Канео се памети по чувството.

Според историските сведоштва, тука бил крунисан епирскиот деспот Теодор Ангел од охридскиот архиепископ Димитриј Хоматијан. Бугарска легенда, пак, раскажува дека токму во оваа црква се венчал цар Иван Асен II. Се раскажува и дека северната врата, низ која владетелот излегол по церемонијата, подоцна била заѕидана – според стар обичај, за никој друг да не помине по патот на царот.

Но магијата на „Свети Јован Канео“ не е само во легендите. Таа е и во самата архитектура. Црквата е крстокуполна, со прекрасен осумаголен купол и необични фронтони што потсетуваат на ерменските храмови. Историчарите сметаат дека во градбата веројатно учествувале ерменски мајстори, кои го оставиле својот печат далеку од татковината. Камен, бигор и тули се преплетуваат во хармонија која и денес изгледа восхитувачки модерно.

Внатре времето како да застанало.

Од старите фрески преживеале само фрагменти, но и тие се доволни за да се почувствува величието на некогашниот живопис. Во куполата Исус Христос гледа од висините, опкружен со осум ангели. Меѓу прозорците стојат пророците, а во олтарот може да се види „Причестување на апостолите“, каде ангелите се прикажани во царска облека – редок и впечатлив детал. Меѓу највозбудливите ликови се оние на Свети Климент Охридски, Свети Еразмо и Константин Кавасила.

Британскиот историчар на уметноста сер Херберт Рид, кој го посетил Охрид во 1961 година, кажал нешто извонредно: дека меѓу византиската уметност на Равена и италијанската ренесанса нема празнина, бидејќи мостот меѓу нив е токму Охрид.

И можеби токму тоа е Канео – мост. Меѓу епохи, култури и светови.

Низ вековите храмот преживеал разурнувања, воени интервенции и заборав. Манастирот околу него бил уништен за време на османлиските освојувања, монасите биле убиени, а голем дел од фреските – избришани. Подоцна локалните жители ја обновиле црквата за да остане жива. Дури и кога иконостасот бил украден двапати во XX век, местото не ја изгубило својата сила.

Денес црквата не е само туристичка знаменитост. Таа е симбол на Охрид, инспирација за сликари, фотографи и поети, место за тишина во бучното време. А кога сонцето почнува да заоѓа над езерото и камбаните ќе замолкнат, човек разбира зошто токму тука историјата изгледа толку блиску до вечноста.