БГНЕС: Скопје не успеа да ја заобиколи преговарачката рамка, Европскиот парламент потсетува на опасниот „Српски свет“ и архивите на УДБА

Тоа станува јасно од извештајот на Комисијата за надворешни работи на Европскиот парламент (AFET) за Северна Македонија, усвоен на 3 јуни со 43 гласа „за“ и 17 „против“. Следува гласање на пленарна седница на 6 јули.

Во конечната верзија на документот, со која располага БГНЕС, е нагласена опасноста од геополитичкиот проект на режимот во Белград – „Српски свет“. Со загриженост се упатени повеќе предупредувања: „сè потесните врски меѓу Северна Македонија и Владата на Србија, која следи нелиберален политички курс; зголеменото кинеско економско и политичко влијание во регионот, особено преку инфраструктурни проекти и кредитирање; руските обиди за вршење влијание во Северна Македонија“.

Во нацрт-извештајот, известувачот Томас Вајц внел предлог-амандман, кој е отстранет од текстот. Со него требаше да се доведе во прашање Вториот протокол кон Договорот за пријателство, добрососедство и соработка меѓу Бугарија и Северна Македонија. Овој протокол е наведен од самата ЕУ како дел од преговарачката рамка. Со амандманот 108 во нацрт-извештајот, Вајц предлагаше во текстот на идната резолуција да биде запишано дека Европскиот парламент „ја повикува правната служба на Советот итно да ги разјасни сите нејаснотии во врска со правниот статус на Вториот билатерален протокол кон Договорот за добрососедство и пријателство меѓу двете земји во контекст на пристапниот процес“. Наместо тоа, во усвоената верзија на текстовите од извештајот изречно се потврдува дека Северна Македонија мора да ја исполни преземената обврска за уставни измени. Нагласен е и заклучокот на Советот дека е „подготвен да одржи меѓувладина конференција без дополнително одложување или дополнителни политички одлуки, веднаш штом Северна Македонија ја исполни својата обврска да ги заврши потребните уставни измени во согласност со своите внатрешни процедури“.

Во предлог-резолуцијата на Европскиот парламент е вклучен и следниот текст: „(ЕП) ја повикува ЕУ да ја поддржи Северна Македонија во зајакнувањето на нејзината отпорност кон надворешни влијанија што се спроведуваат преку религиозни мрежи; изразува загриженост поради наративите што се промовираат во регионот и кои го доведуваат во прашање суверенитетот и територијалниот интегритет на државите, вклучително и т.н. „Српски свет“.“

Во точката 71 се „осудуваат сите обиди за замена на историски споменици и/или артефакти, вклучително и уништувањето на автентично културно наследство. Се изразува жалење поради уништувањето и фалсификувањето на бугарски натписи. Се нагласува потребата од отворање на архивите на југословенските тајни служби УДБА и КОС, „кои се чуваат во Северна Македонија и во Србија“.

Во документот е изразено жалење што не е постигнат напредок од претходниот извештај на Европскиот парламент. Усвоените текстови исто така гласат:

„Изразува сериозна загриженост што последната седница на Заедничката меѓувладина комисија, формирана согласно член 12 од Договорот за пријателство, добрососедство и соработка, се одржала на 17 јули 2022 година и оттогаш не е одржана нова седница; ги повикува владите на Бугарија и Северна Македонија брзо да ја организираат третата седница на Заедничката меѓувладина комисија, со цел да продолжи спроведувањето на Договорот и протоколите кон него“;

„Итно ја повикува Заедничката мултидисциплинарна експертска комисија за историски и образовни прашања на Бугарија и Северна Македонија, формирана како резултат на Договорот за добрососедство со Бугарија, да постигне јасни и конкретни резултати; текстовите треба да го одразуваат толкувањето на историските факти и личности од заедничката историја на двата народа врз основа на објективни, автентични и докажани историски извори и документи, научно толкување и историски настани, како што е предвидено во Вториот протокол кон Договорот за добрососедство со Бугарија.“

Во текстот на извештајот се нагласува и значењето на прекуграничните врски, вклучително и Коридорите VIII и X, кои се определени како витални за зајакнување на економската соработка со соседните држави и за зголемување на контактите меѓу луѓето.

Европскиот парламент „смета на ефикасното спроведување на преземените обврски“ и „го поздравува договорот меѓу Бугарија и Северна Македонија за изградба на прекуграничен железнички тунел, што претставува решителен чекор кон завршување на железничката врска по Коридорот VIII“. Во текстот се истакнува и стратешкото значење на Коридорот VIII за геостратешката автономија на ЕУ и НАТО, бидејќи тој служи како клучна логистичка рута на јужното крило на НАТО.

Се нагласува и „обврската на сите држави членки на Советот на Европа навремено да ги спроведуваат неизвршените пресуди на Европскиот суд за човекови права и дека сите законодавни измени треба да бидат во согласност со меѓународните стандарди и препораките на Венецијанската комисија, како и да бидат усогласени со препораките на Европската комисија против расизмот и нетолеранцијата, вклучително и во однос на Законот за здруженија и фондации и спроведувањето на судските одлуки поврзани со регистрацијата на здруженија“.

БГНЕС потсетува дека во јуни 2022 година Северна Македонија го прифати т.н. „француски предлог“, одобрен од сите земји членки на ЕУ. Според Преговарачката рамка, за да започнат преговорите меѓу Скопје и ЕУ, Бугарите треба да бидат вклучени во македонскиот Устав. Северна Македонија исто така треба да го почитува Договорот за пријателство, добрососедство и соработка со Бугарија од 2017 година, како и двата протоколи кон него.

Протоколот од второто заседание на Заедничката меѓувладина конференција, потпишан од министрите Теодора Генчовска и Бујар Османи пред три години, предвидува дека Скопје се согласува следната меѓувладина конференција со ЕУ да се одржи откако Бугарите ќе бидат вклучени меѓу државотворните народи во преамбулата и во два члена од својот Устав.

Во истиот протокол Владата на Република Северна Македонија ја потврдува својата обврска дека ништо во нејзиниот Устав не може и не треба да се толкува како основа за мешање во внатрешните работи на Бугарија со цел заштита на статусот и правата на лица кои не се државјани на Северна Македонија. Оваа клаузула де факто и де јуре значи дека Скопје нема да бара признавање на „македонско малцинство“ во Бугарија.

Протоколот предвидува и спротивставување на говорот на омраза против Бугарите и Бугарија, рехабилитација на жртвите на комунистичкиот режим во Македонија и отворање на архивите на југословенските служби.