Полковник Каварналиев и неговите војници се живи во срцата на Бугарите

Спирдон Спирдонов/Аrmymedia.bg

Кој не бил во Дојран, Република Северна Македонија, или поточно на 10 километри северно од легендарното езеро, нека го направи тоа. Ако се чувствува Бугарин, се разбира. Сигурен сум дека кај нас има многу родољуби.

Како оние кои по којзнае кој пат се поклонивме пред херојството на полковник Константин Каварналиев и неговите војници, загинати пред 113 години за време на Меѓусојузничката војна. Да, пред неговиот споменик, таму на онаа командна височина, каде што неговите потчинети го погребале, бидејќи така му прилега на сакан и прославен командант. На оној што останува во историјата со својот повик кон војниците, а зошто не и кон оние по него: „Јас на Грк грб не му давам!“.

Што кажува историјата за него? Во Меѓусојузничката војна командувал со 3-та бригада од 3-та пешадиска дивизија. Шест дивизии, лично раководени од грчкиот крал Константинос I, го напаѓаат Кукуш, кој го бранат два бугарски полка. Се борат три дена, а целта е населението да може да се повлече без жртви кон внатрешноста на Бугарија. Бугарите се повлекуваат на север, грчката армија го срамнува Кукуш со земја и се насочува кон Дојран. Полковник Каварналиев командува со одбраната на Дојран, располагајќи само со 32-ри и 42-ри полк, кои притоа се нецелосни. Двата полка бројат 3000 борци. А Грците напаѓаат со 42 000! Кога на 18 јуни неговите војници влегуваат во жестока битка, секој од нив се нашол против 14 души. На 23 јуни 1913 година полковник Каварналиев го напушта командниот бункер и со пушка во рака контранапаѓа заедно со своите војници во првиот борбен ред. Непријателот е одбиен, бугарските воини ја задржуваат позицијата и Грците се откажуваат од напредување кон Бугарија. За време на битката е ранет во ногата. Сметајќи дека раната е лесна, тој продолжува да се бори. Но се покажува дека куршумот зафатил важна артерија и тој умира неколку часа подоцна од загуба на крв.

Првично е погребан во блиското село, но во текот на ноќта неговите офицери го препогребуваат на друго, според нив позначајно место. Да, на тоа место каде што се одржа и годинашната комеморативна церемонија, организирана по иницијатива на дипломатското претставништво на Република Бугарија во Скопје. Заупокојна панихида за загинатите бугарски воини отслужи отец Теофил од Струмичката епархија. Освен полковник Каварналиев, тука се погребани и петмина војници, загинати подоцна во Првата светска војна. Венци и цвеќиња положија нашата амбасада во Скопје, министерот за одбрана, началникот на одбраната, нашето Генерално конзулство во Битола, Бугарскиот културен центар во Скопје, Сојузот на ветераните од војните на Бугарија, „Воениот сојуз“ и здруженијата на Бугарите во Република Северна Македонија. Улогата на бугарскиот војник е да го зачува својот народ; тоа го направи полковник Каварналиев пред 113 години, рече нашиот амбасадор во Скопје, Желјазко Радуков. Во славната историја на Бугарија загинатите за Татковината се стотици илјади воини, а еден од нив е полковник Каварналиев, потсети неодамнешниот началник на Воената академија „Георги С. Раковски“, генерал-мајор од резервата Тодор Дочев.

За придонес во зачувувањето на бугарштината и по повод 110 години од Првата светска војна, нашата амбасада во Република Северна Македонија и Генералното конзулство во Битола беа одликувани со посебни грамоти и спомен-знак „110 години од славните победи на Бугарската армија во Првата светска војна“, востановени од СВВБ. Одличјата ги врачи заменик-претседателот на воено-патриотската организација, полковник од резервата Петар Пандурски. Тоа беше заслужена благодарност, бидејќи се потребни многу напори и ефикасна дипломатија за зачувување на бугарските воени гробишта и споменици надвор од границите. Речит пример е судбината на споменикот на полковник Каварналиев, изграден во 1917 година од Деветтата плевенска дивизија. На него стои натписот: „Полковник Каварналиев, загинал за слобода и татковина од 9-тата Плевенска дивизија“. Околу 50 години подоцна бил миниран, а неговите остатоци биле расфрлани наоколу.

Можат да се видат и денес. Во 2000 година гробот бил осквернавен од мародери. По иницијатива на здружението „Плиска“ бил обновен, но не добил дозвола од македонските власти за негово поставување. Подоцна била донесена одлука да биде преместен во родниот град на полковник Каварналиев — Шумен. Монтиран и свечено откриен е во ноември 2009 година. Се наоѓа западно од парковската зона на хотелот „Шумен“. Сепак, крај Дојран е обновен и повторно откриен на своето првично место на 1 август 2019 година. Така денес херојот има два еднакви споменика — во својот роден град Шумен и на местото каде што херојски загинал — крај Дојран. Од Бугарија дојдоа директорот на дирекцијата „Социјална политика и политика за воено-патриотско воспитување“ при Министерството за одбрана, г. Људмил Михајлов, Радослав Симеонов — главен експерт во дирекцијата, питомци од ВВВУ „Георги Бенковски“, предводени од полковник од резервата проф. д-р Мануш Христов и постар поручник Денислав Петков, членови на Сојузот на ветераните од војните на Бугарија — СВВБ, и на здружението „Воен сојуз“. Заедно со нашиот амбасадор Желјазко Радуков пристигнаа генералниот конзул во Битола Петар Петров, полковник Асен Ламбев — воен и военовоздухопловен аташе, мајор Диана Николова-Дашева — помошник-воен аташе, и други членови на нашата дипломатска служба.

Еден ден пред тоа бугарската претставничка делегација се поклони пред споменикот на херојот од четири војни, генерал-потполковник Крстјо Златарев, на бугарските воени гробишта во с. Ново Село, како и пред деветтемина офицери и војници кои од 1916 година почиваат на градските гробишта во Струмица.

Така што, кој не бил на овие свети за Бугарите места, нека отиде. И нека положи по едно цвеќе, донесено од Родината. Така, како што направивме ние.