Фон дер Лајен во Скопје: Уставните измени се клучниот чекор за продолжување на преговорите со ЕУ

Уставните измени се клучниот чекор што Северна Македонија треба да го направи за да продолжи пристапниот процес и да го отвори првиот преговарачки кластер „Основи“, изјави претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен на заедничката прес-конференција со премиерот Христијан Мицкоски во Скопје, пренесе БГНЕС.

По нејзин совет, Владата на Северна Македонија ќе побара билатерална средба на министрите за надворешни работи на Северна Македонија и Бугарија следната недела во Софија. Мицкоски изјави дека му наложил на Тимчо Муцунски да испрати дипломатска нота со барање за разговор со неговата бугарска колешка Велислава Петрова за време на форумот за Коридорот 8, кој ќе се одржи во четврток, 8 октомври.

Фон дер Лајен ја поврза можноста за брз напредок на Северна Македонија со надминувањето на сегашниот застој. Таа нагласи дека Европската унија ја поздравува земјата со нејзиниот идентитет и јазик и го посочи Преспанскиот договор како пример за храбра политичка одлука.

„Со неверојатна работа и посветеност преговорите започнаа во 2022 година, а денес има еден клучен чекор што треба да го исполните за да продолжите напред и да го отворите првиот кластер ‘Основи’. Северна Македонија има место на европската маса. Свесна сум за чувствителноста околу ова, но исто така сакам да бидам многу јасна: сакам сосема јасно да кажам кои вредности ги брани Европа. Ја поздравуваме Северна Македонија со нејзиниот идентитет и јазик. Веруваме дека македонската култура и јазик можат да ја направат нашата Унија побогата, затоа што нашето мото е ‘Единство во различностите’. Во тоа веруваме многу сериозно. Северна Македонија докажа дека може да носи храбри одлуки за својата иднина. Преспанскиот договор беше израз на политичка храброст, кога две држави заедно избраа да ја свртат страницата и заедно да напишат нова страница во историјата. Тоа го отвори патот кон НАТО. Денес Северна Македонија е ценет сојузник“, изјави претседателката на ЕК.

Мицкоски, од своја страна, стави акцент на односите со Бугарија. Тој побара договореното и обврските да бидат јасни, а пристапниот процес да не се поврзува со „нови билатерални услови“.

„Со Фон дер Лајен разговаравме и за предизвиците што ги имаме во односите со нашиот источен сосед. Нашата желба е овие прашања да се надминуваат со дијалог, добра волја и меѓусебно почитување. Очекуваме ЕУ да биде вклучена во овој процес. Не да зазема страна, туку да помогне во создавањето услови за одржливо европско решение, во кое договореното ќе биде јасно, обврските ќе важат за сите, а процесот на пристапување нема повторно да биде отворан за нови билатерални услови, толкувања или барања. Нашата цел не е да го продолжуваме процесот, туку да создадеме услови тој да се движи напред на стабилна основа. Сакаме да бидеме дел од ЕУ и работиме за таа цел. Веруваме дека дојде време овој процес да добие посилна политичка поддршка од сите европски институции. Она што го сакаме е чесен процес, заснован на јасни правила. Ги почитуваме обврските и ги спроведуваме реформите, понекогаш навреме, понекогаш со задоцнување, но сепак ги завршуваме“, изјави премиерот.

Како конкретен следен чекор, тој ја посочи можноста за билатерална средба за време на претстојната посета на Муцунски во Софија.

„Од претседателката на ЕК добив совет, кога следната недела нашиот министер за надворешни работи ќе биде во Софија по повод средбата за Коридорот 8, да побараме од домаќинот билатерална средба. Побарав од министерот да испрати дипломатска нота и да побара термин за средба со неговата колешка, за да почнеме да го придвижуваме процесот“, рече Мицкоски.

Фон дер Лајен ги потврди зборовите на премиерот.

„Постигнавме согласност за прв нов чекор следната недела. Во текот на неделата ќе биде претставен и ‘преглед на политиките пред проширувањето’. За државите кои веќе се навлезени во пристапниот процес, веќе отвораат и затвораат поглавја, имаме патокази. Во моментот кога ќе ја деблокираме ситуацијата тука, моето лично мислење е дека можеме многу брзо да напредуваме со Северна Македонија. Има уште работа“, изјави таа.

Уште на почетокот на посетата претседателката на ЕК упати порака Северна Македонија да го искористи актуелниот момент во процесот на проширување.

„Местото на Северна Македонија е со нас, во ЕУ. За да продолжите напред, треба да направите еден клучен чекор. Проширувањето навистина добива на брзина и Северна Македонија треба да го искористи овој момент“, изјави Фон дер Лајен.

БГНЕС потсетува дека во 2022 година Северна Македонија го прифати т.н. „француски предлог“, одобрен од сите земји членки на ЕУ. Според Преговарачката рамка, за да продолжат преговорите меѓу Скопје и ЕУ, Бугарите треба да бидат вклучени во македонскиот Устав.

Северна Македонија, исто така, треба да го почитува Договорот за пријателство, добрососедство и соработка со Бугарија од 2017 година, како и двата протокола кон него.

Протоколот од вториот состанок на Заедничката меѓувладина конференција, потпишан од министрите Теодора Генчовска и Бујар Османи пред три години, предвидува следната меѓувладина конференција со ЕУ да се одржи откако Бугарите ќе бидат вклучени меѓу државотворните народи во преамбулата и во два члена од Уставот.

Во истиот протокол, Владата на Република Северна Македонија ја потврдува обврската дека ништо во нејзиниот Устав не може и не треба да се толкува како основа за мешање во внатрешните работи на Бугарија со цел заштита на статусот и правата на лица кои не се државјани на Северна Македонија. Oваа клаузула де факто и де јуре значи дека Скопје нема да бара признавање на „македонско малцинство“ во Бугарија.

Протоколот предвидува и спротивставување на говорот на омраза против Бугарите и Бугарија, рехабилитација на жртвите на комунистичкиот режим во Македонија и отворање на архивите на југословенските служби.