Министерката за енергетика на Бугарија, Ива Петрова: Вертикалниот коридор се проширува и отвора нови енергетски маршрути

Неопходно е Вертикалниот коридор за природен гас да премине од фазата на одделни проекти кон единствен, целосно поврзан регионален систем. Ова го изјавува министерката за енергетика на Бугарија, Ива Петрова, во интервју за „Пауергејм“, во пресрет на средбата на министрите за енергетика на Грција, Бугарија, Србија и Северна Македонија во Белград, каде што следните чекори за клучниот проект се меѓу главните теми на разговорите.

Според Петрова, капацитетот за пренос на природен гас од Грција кон Бугарија веќе е зголемен за околу 30% оваа година. Новите инфраструктурни објекти ќе овозможат дополнително зголемување на протокот кон Бугарија, Романија и, воопшто, кон Централна и Југоисточна Европа.

Таа нагласува дека следниот голем предизвик за Вертикалниот коридор не е само завршувањето на физичката инфраструктура, туку и постигнувањето комерцијална одржливост преку конкурентни тарифи, доволен прекуграничен капацитет, предвидливи производи за резервирање капацитет и поголема интеграција на пазарите. Петрова го истакнува и значењето на гасоводот меѓу Грција и Бугарија, IGB, и на терминалите за течен природен гас (LNG) во Грција, а се осврнува и на успехот на Бугарија во областа на батериите, кој во последните месеци привлекува големо внимание во Грција.

Прашање: Како ја оценувате енергетската соработка меѓу Бугарија и Грција и кои сектори треба да бидат приоритетни во билатералната агенда во следните години?

Ива Петрова: Бугарија е сигурен партнер кој систематски работи на зајакнување на енергетската безбедност во регионот, диверзификација на енергетските извори и обезбедување сигурно снабдување со електрична енергија и природен гас. Нашата соработка со Грција, како и енергетската поврзаност меѓу двете земји, се на исклучително високо ниво. Бугарија и Грција развија многу добра соработка во рамките на меѓународните енергетски коридори, како што се електроенергетскиот коридор Исток–Запад и Вертикалниот коридор за природен гас.

Електроенергетскиот коридор Исток–Запад, чија цел е да го зајакне поврзувањето на електроенергетските мрежи на балканските држави со Италија, е долгорочен проект кој се наоѓа во фаза на планирање и опфаќа повеќе од 60 одделни проекти во неколку држави. Тие треба да се реализираат координирано. Агенцијата за трговија и развој на САД обезбеди околу 1,5 милиони долари за финансирање на студијата за изводливост. Се очекува таа да ги конкретизира одделните проекти, да ги усогласи активностите на државите учеснички и да го отвори патот за нивната реализација. Предвидениот преносен капацитет на проектот надминува 5 GW, а за Бугарија се очекува непосредно зголемување на прекуграничниот капацитет за над 2 GW. Нашата цел е проектот да добие статус на проект од заеднички интерес на Европската Унија (PCI).

Вертикалниот коридор се развива со многу добро темпо. Показател за тоа е што оваа година преносниот капацитет од Грција кон Бугарија, кој го претставува првиот дел од главната траса на Вертикалниот коридор, беше зголемен за уште 26 GWh дневно, достигнувајќи вкупно 93 GWh дневно. Тоа значи зголемување од околу 30%.

Прашање: Како се развиваат проектите на бугарска територија што се дел од Вертикалниот коридор?

Ива Петрова: Делницата Кулата–Кресна беше успешно пуштена во употреба оваа година. На почетокот на следната година се очекува да почне со работа и делницата Пиперево–Дупница, која ќе го зголеми капацитетот за пренос на природен гас од Грција кон Бугарија за уште 10%.

До крајот на годината се очекува да биде завршена и делницата Рупча–Ветрино. Тоа ќе овозможи удвојување на капацитетот кон Романија преку излезната точка Кардам–Негру Вода.

Генерално, Вертикалниот коридор се заснова на максимално искористување на постојните гасопреносни мрежи и системи долж трасата, како и на насочени дополнителни инвестиции од државите учеснички. На тој начин ќе се овозможи пренос на сè поголеми количества течен природен гас од терминалите во Грција и Турција.

Бугарија доследно ги поддржува проектите на другите држави долж Вертикалниот коридор, бидејќи разбираме дека тие се неопходни за сигурноста на снабдувањето во целиот регион. Тесното грло во една држава неизбежно ја ограничува вредноста на инвестициите направени во сите други. Токму затоа Вертикалниот коридор треба сè повеќе да се разгледува како единствен, целосно поврзан регионален систем, а не како збир од одделни национални проекти.

Ако треба да посочиме едно решение што би можело да овозможи најголем напредок во следните 24 месеци, тоа би било цврста заедничка посветеност на сите држави учеснички за координирано и навремено спроведување на приоритетните проекти и за отстранување на преостанатите прекугранични ограничувања, како во поглед на инфраструктурата, така и во поглед на трговските услови.

Прашање: Што е, според вас, неопходно за Вертикалниот коридор да стане комерцијално одржлив?

Ива Петрова: Изградбата на инфраструктурата е само првиот чекор. Вистинската вредност на Вертикалниот коридор ќе зависи од тоа во колкава мера ќе создаде услови за ликвидност, можности за тргување, диверзификација на снабдувањето и брза реакција на промените на пазарот.

Следната фаза е интеграцијата на пазарите: доволен прекуграничен капацитет, конкурентни тарифи, предвидливи производи за резервирање капацитет и можност учесниците на пазарот да планираат на подолг рок. Од 1 октомври, на маршрутата Грција–Бугарија–Романија–Молдавија–Украина веќе се нудат производи за резервирање капацитет со различно времетраење: годишни, месечни, за следниот ден и во текот на денот.

Целта е Вертикалниот коридор да не функционира како низа од одделни национални делници, туку како единствена и ефикасна трговска маршрута што обезбедува пристап до дополнителни количества природен гас за пазарите во регионот.

Прашање: Каква улога гледате за гасоводот IGB меѓу Грција и Бугарија и за терминалите за течен природен гас во Александруполис и Ревитуса во контекст на напорите на ЕУ целосно да се ослободи од рускиот гас?

Ива Петрова: IGB и инфраструктурата за течен природен гас во Грција веќе се важен дел од диверзификацијата на снабдувањето за Бугарија и регионот.

IGB обезбедува пристап и до азербејџански природен гас, кој пристигнува во регионот преку гасоводот TAP, и до течен природен гас, кој пристигнува преку грчката инфраструктура. Развојот на Вертикалниот коридор овозможува овие можности да се искористат во многу пошироки регионални рамки, бидејќи пратките со течен природен гас што влегуваат во регионот преку Грција можат да стигнат до Бугарија, Србија, Романија, Молдавија, Украина и Унгарија.

Диверзификацијата не значи само постоење алтернативни извори. Таа треба да создава вистинска конкуренција меѓу изворите и маршрутите, што е основен предуслов за поконкурентни пазарни услови. Целта е истовремено да се гарантираат сигурноста на снабдувањето, изборот на извори и маршрути и поголемата конкурентност.

Прашање: Бугарија стана еден од најбрзорастечките пазари за складирање енергија во батерии во Европа. Што значи тоа за електроенергетскиот систем на земјата и за поширокиот регион на Југоисточна Европа?

Ива Петрова: Бугарија веќе е меѓу водечките пазари за системи за складирање енергија во батерии. За помалку од една година, во системот беа додадени повеќе од 6 GW батериски капацитет, што е особено значајно во однос на вкупната големина на бугарскиот електроенергетски систем.

Батериите овозможуваат електричната енергија да се складира во периоди на високо производство и ниски цени и да се користи кога потрошувачката и цените се повисоки. Така се создава дополнителна флексибилност и се олеснува поефикасната интеграција на обновливите извори на енергија.

Сепак, позитивниот ефект не е ограничен само на национално ниво. Системите за складирање учествуваат и на регионалниот пазар, што им овозможува на пазарните учесници да ги искористат разликите во цените меѓу соседните пазари.

Следната фаза не се сведува само на натамошно зголемување на инсталираниот капацитет. Неопходни се ефикасно управување и интеграција на батериите преку пазарот за балансирање, системските услуги и други пазарни производи. Паралелно со тоа, треба да продолжат инвестициите во мрежите и меѓусистемските врски.

Прашање: Грчките енергетски компании ги зголемуваат своите инвестиции во Бугарија. Како го оценувате ова присуство?

Ива Петрова: Интересот на грчките инвеститори е природен резултат на сè потесната енергетска и економска поврзаност меѓу двете држави во рамките на соработката и заедничките вредности и цели.

За Бугарија е важно да задржи привлечна инвестициска средина за проекти што го зголемуваат производството на чиста енергија, складирањето и флексибилноста на системот. Особено важни се инвестициите што се развиваат паралелно со неопходната инфраструктура и соодветното мрежно поврзување.

Предвидливата регулаторна средина, јасните правила и условите што му овозможуваат на приватниот капитал долгорочно планирање се апсолутно неопходни.

Пристапот на Бугарија е технолошки неутрален. Приоритет им се дава на инвестициите што имаат значаен придонес за сигурноста, конкурентноста и модернизацијата на енергетскиот систем.