Бугарија се вклучи во сите пет заеднички мегапроекти на ЕУ во областа на одбраната
Бугарија се вклучила во сите пет проекти од заеднички интерес во областа на одбраната што досега ги одобрил Советот на ЕУ, објави Actualno.com, повикувајќи се на извор од Брисел. Во октомври Советот соопшти дека ги утврдил првите пет проекти во рамките на програмата EDPCI. Преку нив европските земји ќе соработуваат во неколку области – развој на дронови и системи за заштита од беспилотни летала, поморска одбрана, вселенски технологии, противвоздушна и противракетна одбрана и заштита на источното крило на Европа.
Според првичните информации, Бугарија требаше да учествува во два од проектите. Сепак, според изворот од Брисел, земјата учествува во сите пет. За европските проекти од заеднички интерес во областа на одбраната (EDPCI) се издвоени 325 милиони евра од вкупниот буџет на Европската програма за одбранбената индустрија (EDIP), кој изнесува 1,5 милијарди евра.
Досега недостигаше заедничка рамка што ќе ги поврзе иновациите и развојот на нови технологии со производството и набавката на одбранбени системи. Проектите од заеднички интерес ги обединуваат овие активности.
За Бугарија тоа е особено важно, меѓу другото и за набавка на опрема и за развој на капацитетите за заштита од дронови во Црното Море. Проектите допрва ќе се развиваат, а во иднина преку нив ќе се насочуваат милијарди евра.
Нова годишна програма на Европскиот фонд за одбрана
За околу четири недели Европската комисија ќе ја објави новата годишна програма на Европскиот фонд за одбрана. Од средината на декември земјите членки ќе можат да аплицираат за неповратни средства за развој на одбранбени технологии од следната генерација. Комисијата финансира проекти за противвоздушна одбрана, вклучително и за развој на пресретнувачи на хиперсонични ракети. Средства се издвојуваат и за копнени дронови, беспилотни летала, системи за заштита од дронови, оклопни возила и вселенски системи за рано предупредување при лансирање ракети.
Како членка на ЕУ, Бугарија има целосен пристап до програмата. Бугарските компании и научноистражувачки организации досега оствариле вкупно 63 учества во 38 проекти финансирани од Европскиот фонд за одбрана. Преку нив во земјата се вложуваат 31 милион евра. Грантовите им овозможуваат на бугарските компании да развиваат нови технологии, да соработуваат и да се поврзуваат со водечки европски компании, да се модернизираат и да придонесуваат за националната безбедност.
Европскиот фонд за одбрана е програма на ЕУ што поддржува заеднички научноистражувачки проекти во одбраната и вложува во развојот на новата генерација технологии. ЕУ доделува околу една милијарда евра годишно во неповратни средства. Вкупниот буџет за тековниот програмски период од 2021 до 2027 година изнесува 7,3 милијарди евра.
SAFE е најголемата можност за Бугарија
Земјите од ЕУ, меѓу кои и Бугарија, ретко спроведуваат заеднички набавки, поради што недоволно ефикасно ги користат своите буџети за одбрана. Тоа значи повисоки цени, подолго чекање за испорака и помала оперативна усогласеност меѓу армиите.
Со инструментот SAFE тоа се менува. На Бугарија ѝ се на располагање 3,26 милијарди евра, повеќе отколку на Чешка, Хрватска, Грција, Кипар, Естонија или Финска. Романија може да смета на 16,6 милијарди евра, а најголем износ ѝ е достапен на Полска – 43,7 милијарди евра.
SAFE предвидува брза испорака, со краен рок до крајот на 2030 година. Заемите имаат десетгодишен грејс-период и пониски каматни стапки. Преку овој инструмент се обезбедуваат 150 милијарди евра во заеми за забрзување на итните инвестиции во одбраната. Учеството на земјите членки е доброволно.
Европската комисија ги обезбедува средствата преку задолжување. Заемите се строго наменети за итни одбранбени инвестиции и набавка на потребните системи и опрема. Со нив не може да се финансира зголемување на платите или проширување на администрацијата. Ако Бугарија самостојно земе таков заем, трошокот за даночните обврзници би бил значително повисок.
Националните власти одлучуваат што ќе набават. Според податоците на бугарското Министерство за одбрана, проектите на Бугарија опфаќаат:
- нови тридимензионални радари и системи за противвоздушна одбрана,
- дронови и системи за заштита од дронови,
- нови самоодни хаубици со калибар од 155 милиметри и муниција,
- нови повеќецевни ракетни системи за плотунски оган,
- нова транспортна и логистичка опрема.
Пред неколку дена бугарската влада одобри два клучни проекта за превооружување на армијата преку механизмот на ЕУ за заеднички набавки SAFE. Министерскиот совет ја одобри набавката на 57 француски самоодни хаубици CAESAR со калибар од 155 милиметри. Конечната одлука за двете набавки треба да ја донесе Народното собрание.
Хаубиците CAESAR се покажаа како ефикасни во одбраната на Украина, а ги користат и многу други земји. Пакетот вклучува и муниција и помошна опрема. Новите хаубици ќе ги заменат самоодните хаубици 2С1 „Гвоздика“ и старите Д-20, чиј основен модел датира од 1947 година. „Овој систем не само што е технолошки застарен, туку е и сосема нерелевантен“, вели изворот од Брисел.
Друг приоритет се радарите и системите за противвоздушна одбрана. Во оваа област Бугарија сè уште се потпира на преостанатата опрема од времето на Варшавскиот договор. Земјата сега набавува нови радари од француската компанија „Талес“. Владата ја одобри и набавката на уште пет противвоздушни ракетни системи IRIS-T SLM од Германија. И овој систем се покажал како ефикасен на фронтот во Украина во одбраната од руската агресија.
Министерскиот совет го одобри и потпишувањето меморандум за набавка на најмногу 20 системи за заштита од дронови од Шпанија – до десет мобилни и до десет контејнерски системи.
Како Бугарија ги користи капацитетите на поголемите европски земји
Во ЕУ се активни уште неколку иницијативи за зајакнување на одбранбените капацитети на земјите членки. Една од нив е Актот за поддршка на производството на муниција (ASAP), со вкупен буџет од 500 милиони евра. Преку него се доделуваат неповратни средства за зголемување на производствените капацитети за артилериски гранати.
Преку Актот за зајакнување на европската одбранбена индустрија преку заеднички јавни набавки (EDIRPA) се доделуваат 320 милиони евра во неповратни средства. Преку овој инструмент Бугарија првпат се вклучила во заеднички проект за набавка на системот IRIS-T, користејќи ги административните капацитети на германското Министерство за одбрана. Во рамките на проектот „Jamie“, Бугарија ја добива цената што ја договорил Берлин. Таа е значително пониска од почетната цена што би можела да ѝ биде понудена на Бугарија при самостојна набавка. На истиот начин системот го купуваат и Словенија, Австрија, Естонија и Латвија.
Најновата одбранбена програма на ЕУ е AGILE. Таа предвидува брзо финансирање за новооснованите, малите и средните претпријатија, за новите одбранбени технологии што ги развиваат во лабораториите да можат да се применат и на бојното поле. Пилот-програмата ќе почне во јануари 2027 година и има буџет од 115 милиони евра. Според условите, Европската комисија и избраната компанија треба да го потпишат договорот најдоцна четири месеци по истекот на рокот за пријавување.
Програмите се дел од „Подготвеност 2030“, иницијатива на ЕУ за подготовка за евентуална агресија врз земјите членки во следните години, во услови на продолжување на руската војна во Украина и зачестени хибридни напади во Европа.
Европската комисија предлага во новиот буџет на ЕУ средствата за одбраната да се зголемат приближно петкратно. Во тековниот буџет воените расходи сочинуваат помалку од еден отсто.
Според изворот од Брисел, Бугарија е на прво место во ЕУ според учеството на одбранбената индустрија во бруто-домашниот производ, како и според вработеноста во овој сектор. Во одделни области земјата има производствени капацитети што се меѓу водечките во Европа, а има и компании што развиваат иновации.
„Од економска гледна точка, Бугарија може да извлече најголема корист од промените во одбраната во Европа“, вели изворот од Брисел.
