| |

Белград и Москва не сакаат реформирано Скопје да преговара со ЕУ

Пишува: Доц. д-р Спас Ташев

Иако бугарската кауза во Македонија е единствената што го обединуваше нашето општество низ периодот од Ослободувањето до денес, нудењето различни модели за решавање на отворените прашања со Скопје го покажува длабокото современо неединство. Приврзаниците на едното или друготе решение се обвинуваат меѓусебно за русофилија и предавство, а тоа ја зголемува нашата неспособност да се справиме со проблемот. Гледаме судир на две идеи.

Едната е дека преку ветото наметнато од Бугарија за почетокот на преговарачкиот процес ја оставивме Северна Македонија во сферата на влијание на Србија и Русија, а другата е дека преку ветото сакаме да го натераме Скопје да се реформира и со тоа да ги прекине српско-руските зависности и злобните практики наследени од тоталитарната ера. Каде е вистината?

За да одговориме на ова прашање, треба да ги разјасниме српските и руските интереси во Северна Македонија.
Државно организираната српска пропаганда во Македонија започнала веднаш по Ослободувањето. Де факто одбивањето на Бугарија да ги заштити Бугарите во Поморавија го отвора патот на Белград од долината на реката Морава до долината на реката Вардар. Српската пропаганда е брутална – се заснова на насилство и поткуп. Нејзината цел е повеќе луѓе во Македонија да се декларираат како Срби. Ова е српскиот план А. Но и Белград има свој план Б. Развиен од српскиот шовинист Стојан Новаковиќ, кој во 1888 година напишал: „Бидејќи бугарската идеја, како што сите знаат, има длабоки корени во Македонија, мислам дека е невозможно да биде победена само со спротивставување на српската идеја. Оваа идеја, се плашам, нема да може да ја истисне бугарската идеја како чиста и гола спротивност, и затоа на српската идеја ќе и треба некој сојузник кој би бил цврсто против бугаризмот и кој би содржел елементи што ќе привлечат народот и народните чувства кон него, одвојувајќи го од бугаризмот. Овој сојузник го гледам во македонизмот… Бидејќи не можеме да ги србизираме, барем прво да го одделиме ова население од бугарскиот народ, создавајќи илузија дека тоа е посебна нација. Ако се случи тоа, таа ќе биде мала и слаба, а ако во иднина влезе во границите на Србија, лесно ќе може да се србизира… Не треба српството да го спротивставуваме на бугарството. Ова нема да донесе ништо. Подобро да го замени со „македонизмот“.

Оваа програма на Белград била спроведена во Македонија, но вешто била подметната и на левичарските сили во Бугарија. Со нивна помош, македонистичката доктрина на Белград била предадена на Коминтерната во 1934 година, а по волја на Москва почнала да се наметнува на Балканот по 1944 година. Во Бугарија во 1946 година е спроведен принуден попис во Пиринска Македонија и била изразена подготвеност за нејзиното предавање на Југославија. Така, до 1948 година, на бугарските национални интереси во Македонија им е нанесена голема штета. Потоа работите тргнуваат во друг правец, бидејќи на 28 јуни 1948 година, Информбирото носи документ со кој го осудува комунистичкото раководство во Белград како секташко и националистичко. Дури во 1949 година, ТАСС и Правда објавуваат говор на советскиот министер за надворешни работи Вишински, во кој што се зборува за постоењето на бугарско национално малцинство во Грција, но не и македонско. Меѓутоа, на комунистичкото раководство на Бугарија му недостасува државна стратегија, поради што Софија не успеала да го искористи овој процес.

Вистинската катастрофа за Бугарија се случи во периодот по 1954 година, кога новата советска влада, на чело со Никита Хрушчов, започна курс на приближување кон Југославија. Од 27 мај до 2 јуни 1955 година, Хрушчов престојувал во посета на Југославија, како резултат на што била потпишана Белградската декларација што доведе до нормализирање на односите меѓу двете земји. Зближувањето со Титова Југославија започна во врска со советскиот притисок врз Бугарија да престане со какви било активности за одбрана на нејзините национални интереси во Македонија.

Овој нов курс е поврзан и со пленумот одржан во Бугарија на 4 март 1954 година по 6-от Конгрес на Бугарската комунистичка партија, на кој Тодор Живков е избран за прв секретар на ЦК. Во својата потрага да ја добие личната поддршка на Хрушчов, во овој период Т. Живков неволно ги спровел сите предлози на Москва. Политиката на СССР за зближување со Југославија била донесена со таен декрет на Президиумот на ЦК на КПСС на 23 мај 1955 година. За тоа во Бугарија бил информиран само Т. Живков.

Во документот, потпишан од Хрушчов, се наведува дека одлуката на состанокот на Информбирото во ноември 1949 година, која се однесувала на репресијата применета во тоа време во Југославија врз голем дел од таканаречените „коминформисти“, … мора да се укине. . Што се однесува до резолуцијата на состанокот на Информбирото, усвоена во јули 1948 година, … таа содржи неосновани обвинувања против раководството на југословенската комунистичка партија … Ова треба да се каже во преговорите со Југословените … Сето тоа е неопходно за интересите на понатамошна нормализација на односите меѓу Советскиот Сојуз и сите земји со народна демократија, со Југославија“.

Како резултат на овој директен притисок од Москва врз Т. Живков, тој изјавил дека ќе се придржува до политиката на Георги Димитров за македонското прашање и ќе престане со сите дејствија насочени кон заштита на бугарскиот национален интерес во Македонија. Ова ги објаснува резултатите од вториот попис спроведен на 1 декември 1956 година за време на комунистичката диктатура. Во истиот попис 178.862 бугарски државјани се регистрирани повторно како етнички Македонци.

На мајскиот пленум на Централниот комитет на КПСС во 1958 година, Хрушчов поставил задача „да направиме се што е во наша моќ да не ја дадеме Југославија на империјалистичкиот табор“. Во овој дух, од Москва е испратено уште едно тајно писмо, во кое експлицитно се нагласува дека „не треба да се нервираат националните чувства на Југословените“. За време на посетата на Југославија во 1963 година, советскиот лидер изјавил за дописникот на Ројтерс на 18 август дека „не е исклучена можноста за нови балкански проекти во кои Југославија би имала клучна улога“. На тој начин Хрушчов го негува стариот сон на Тито да игра посебна улога на Балканот со воспоставување на неговата хегемонија. Во обидот да го задржи Белград, Москва стои зад тие амбиции. Иако со одредени флуктуации низ годините, ова е водечка линија во балканската политика на Русија во наредниот период, особено по 1991 година.

Оваа политика има свои конкретни манифестации и во однос на денешна Северна Македонија. Во пракса, Белград и Москва имаат идентични позиции, кои силно ја поддржуваат официјалната државна доктрина на Скопје. Во исто време, српските и руските медиуми изобилуваат со критички материјали за Бугарија и за нејзините обиди да ги прекине овие зависности и да ја запре кандидатурата на Северна Македонија за ЕУ. Навистина е збунувачки како Белград и особено Москва, кои се против НАТО и имаат посебни ставови за ЕУ, можат да го поддржат Скопје да стане членка на овие организации!

Одговорот е кодиран во искажаните намери! Белград и Москва не го поддржуваат само Скопје. Тие стојат зад него, но во неговата нереформирана форма. Затоа, преку нивните бројни лостови на влијание, се спротивставуваат на сите обиди за реформи. Нивната стратешка цел е Северна Македонија, со нејзината државна доктрина воспоставена во Белград и Скопје, да влезе во ЕУ непроменета. Оттука и единствениот бугарски корисен потег – најбогатиот пакет со алатки за влијание е непосредно пред почетокот на преговарачкиот процес. Затоа, ветото мора да остане во оваа фаза.

Скопје го направи својот цивилизациски избор и е членка на НАТО, па не му се заканува никакво украинско сценарио. Отсега па натаму ќе се соочи со неизбежните промени и раскинувањето со наследството од тоталитарното минато.

Слични Објави