| |

Борбата за правото да се нарекуваш Бугарин во Македонија продолжува

Белешки од едно патување во РСМ во неколку жешки јунски денови или тажни мисли за бесмислена омраза и спротивставувањето во 21 век…

Пишува: Ефим Ушев

Познатата „катерушка“ што Бугарија ја изгради во Битола, беше вандализирана, бугарското знаме и текстот во кој се споменува нашата земја на информативната табла беа покриени со зелена лента. Ја фотографирав кога го посетивме паркот на 21 јуни, заедно со нашиот генерален конзул таму Николај Димитров. И тогаш сè беше во ред – лентата ја немаше, ги избришавме трагите од истата и таблата го врати својот поранешен изглед.

На 23-ти јуни, само еден ден откако го напуштив градот, пријатели ми испратија слика велејќи дека истата табла веќе е скршена…

Предметната детска „катерушка“ е била поставена ноќно време во еден од најодалечениот и речиси неосветлен дел од споменатиот парк во Битола, каде ретко стигнуваат локалните семејства. Сепак, за информација на нашите читатели, само да кажам дека овој парк во Битола се вика „Парк на слободата“. Неговото поточно име, пак, со кое го нарекуваат нашите тамошни Бугари е „Парк на комунизмот“ – само во последните два месеци таму се поставени 30 нови постаменти со бисти на „партизани“ од времето на Втората светска војна. Кои во Македонија ги немало во голем број или пак биле дел од некои српски единици. Во подоцнежниот период на комунизмот бројот на партизаните пораснал во аритметичка прогресија, а сега гледаме дека последниот споменик во паркот е на личност која починала во 2008 година…

Со генералниот конзул Димитров сепак одлучивме да не губиме надеж за подобрувањето на односите со нашиот западен сосед и на негова иницијатива ја посетивме канцеларијата на „Малиот битолски Монмартр’23“. Тоа е локална независна уметничка организација, основана во 1981 година, која сега го има своето 42. издание. Истата организација секоја година ги собира своите мали уметници од повеќе европски земји, кои 5-7 дена го покажуваат својот талент во различни делови на Македонија, сликаат сè што ќе ги импресионира или им е во фантазијата, по што посебна комисија ги оценува нивните дела и најдобрите дела ги вклучува во една голема општа изложба. А подоцна истите тие уметнички дела се печатат на убава хартија во боја.

Во разговорите со директорите на организацијата – Елена Хаџи-Антоновска и Славчо Неделковски, дадовме идеја следната година, во месец јуни, малите уметници да бидат гости на родопскиот град Златоград. Цела една недела, тие слободно ќе сликаат, а по изложбата, сите нивни слики и цртежи ќе останат во сопственост на општината. Многу од делата ќе бидат издадени како разгледници и дистрибуирани ширум светот.

Средбите со локалните Бугари, се разбира, беа особено интересни за мене. Со пријатели со кои се познаваме одамна, со повеќето само во отсуство, од социјалните мрежи. И сега токму од нив разбирам, од прва рака, како што велат, за тешкотиите во нивниот секојдневен живот како „јавно декларирани Бугари“ во услови на недопрен јужно-српски систем, во кој „непријателот“ е токму Бугаринот кој не го крие потеклото и јазикот и по сто години репресија и крв, се уште не се плаши да се изјасни како таков.

Во бугарскиот клуб „Иван Михајлов“, кој е забранет според законот, го допираме бирото на неговиот патрон, големиот револуционер и последен водач на легендарната организација ВМРО Иван Михајлов. Бирото е подарено на клубот во Битола, од секретарката на Михајлов во Рим Вида Боева-Попова. Им ги подаруваме нашите книги за историјата на Родопите, како и некои изданија од научниот зборник „Тракија“, објавен во Хасково. За да ја наполнат библиотеката на клубот, кој еден ден повторно ќе ги отвори вратите и ќе продолжи со своите активности како бугарски културен центар во овој град, кој е толку важен за бугарската историја и движењето за ослободување на Бугарите.

Но, што разбираме од нашите браќа таму? Од 115 ТВ канали на локалните ТВ провајдери, само 15 се македонски, останатите се српски… За да преовладува српскиот јазик, српската страна платила 22 милиони евра за емитување на каналите само на српски јазик. Така, доколку сакате да гледате било каков спортски пренос, истиот ќе се емитува само на српски и никако на македонски македонски… Што, се разбира, не ја спречува „власта“ и сите медиуми да зборуваат само за опасноста од „бугаризација “ на РСМ!

Еден млад човек во едно охридско село ни кажа на какво малтретирање бил подложен, само затоа што бил свесен за неговото бугарско потекло. Не само што бил отпуштен од својата работа, туку и му се заканувале дека ќе му го прекинат здравственото осигурување, лишувајќи го од пристапот до лекови кои му се потребни за живот. Тој бара да не го возиме автомобилот до неговиот дом бидејќи „удбашите“ што го следат повторно ќе го пријават во полицијата…

Сепак, радува фактот што за време на целиот наш престој во Скопје, Охрид, Битола и некои помали села не почувствувавме никаков непријателски или „негативен“ однос кон нас. Што значи дека антибугарската реторика во оваа земја е само во медиумите, бидејќи сите медиуми се платени од Белград и на нивото на политичарите и од власта и од опозицијата, кои се натпреваруваат да ја демонстрираат својата лојалност или страв пред српската престолнина…
Меѓутоа, кога го баравме еден од нашите пријатели во Скопје, качувајќи се по спратовите од неговиот блок, ги гледаме натписите: „Бугарија“, ВМРО“ и „Бугарија пред се“…

Тажните мисли за бесмислена пресметка и омраза ги будат остатоците од скршената плоча на бугарската револуционерка Мара Бунева, која остана засекогаш во срцата и сеќавањето на сите Бугари со убиството на Србинот Прелиќ, како одмазда за неговите ѕверства врз Бугарите во Македонија. Сепак, како доказ дека секој проблем може да се реши е новата плоча поставена во нејзиниот спомен, која се уште не е осквернавена …


Стигнуваме до изворите на големата река Вардар, во селото Вруток кај Гостивар, родното место на златоградскиот даскал Јаков Димов Змејкович (1840-1910), кој својот учителски талент го развил во Родопите, како верен службеник на Бугарската егзархија – прво во селата Ени-кој и Габрово, Ксантијско, а потоа и во Златоград, каде што останал до својата смрт.

Денес селото Змејковиќ нема повеќе од 300-400 жители, но има свој светол наследник на македонскиот збор и просветителство, бидејќи во истиот Вруток е роден големиот македонски писател со бугарско потекло Младен Србиновски, чии книги се објавени. не само во Бугарија, туку и во голем број европски земји. Затоа му кажав на колегата од тамошните македонски медиуми дека е правилно РСМ да го врати споменот на учителот Јаков Змејковиќ и предложив барем една улица во селото Вруток треба да го носи неговото име.
Затоа што треба да се оддаде почит на заслужните поединци, без разлика на нивното етничко потекло. Навистина, во неговиот единствен преостанат ракописен текст, што го објавивме пред извесно време и кој е посветен на прослава во чест на светите браќа Кирил и Методиј во Златоград. Во тој ракопис Змејкович им изјавува на учениците дека Бугарите имаат најголема причина да го почитуваат и да бидат благодарни на делото на солунските браќа, во споредба со сите словенски народи. Работата на Змејкович како учител денес може да биде мост меѓу народите на Бугарија и РСМ. Се разбира со цел изградба на едно духовно единство.

Во селото Беранци, блиску до Битола, „театар“ на воените операции за време на Првата светска војна, во дворот на црквата „Св. Јован“, има прекрасен бугарски споменик, во чиј бел камен се врежани имињата на паднатите бугарски војници. Со текот на годините грижливо е сочуван од локалните Бугари, додека на други места слични на него масовно биле уништени од „гнасната српска рака“…
Станува збор за војници од 81-от софиски полк, во чии редови се и Бугари-муслимани, кои исто така го нашле свое место на споменикот -А. Мустафов, од с. Дуклиса, Софијско, М. Реджепов, од с. Надарево, Ески Џумаја, А. Алиев, од с. Лесидрен, Тетевен, Ј. Чак’ров, од с. Трстеник, Руен и многу други. Сепак, споменик на загинатите се прави таму каде што има гробишта каде што се погребани војниците. А веднаш зад овој споменик ги гледаме речиси избришаните камени контури на гробовите на војниците. Чие возобновување, можеби, е идна должност на нашиот Генерален конзулат во Битола, заедно со локалната црква…

Доцна вечерта, по средбата со нашиот генерален конзул, веќе сме на Широк сокак да прошетаме и да го почувствуваме моменталното движење и состојба на градот. Бевме фасцинирани од фактот дека веќе се приближуваше полноќ, а протокот на луѓе, главно млади луѓе, не престануваше, а во рестораните едвај начекавме слободна маса и столче. Прекрасно опкружување за социјални контакти и одмор, за бескрајни средби и разговори со пријателите, за нови познанства. Нешто што е тешко да се види во Бугарија во овој период од ноќта, па дури и во нашите најголеми градови…
Можеби ни требаше оваа виталност и младост на градот, што ја забележавме таа вечер во Битола, по прилично тажните разговори со нашите Бугари овде, и во Охрид, и во Велгошти и во Скопје…

Затоа што е јасно дека, борбата е за елементарното на прв поглед право во оваа земја да се нарекуваш Бугарин, без да те мразат, прогонуваат и напаѓаат; право за кое течеа реки крв во минатиот век – продолжува и денес, во 21 век, во земја која, барем на зборови, сака да биде членка на Европската унија…

Слични Објави