Бугарското државјанство и „ничиите Бугари“

Иван Николов/КИЦ Босилеград/БГНЕС

Српските медиуми не еднаш имаат објавувано „експертски“ ставови и мислења против востановената пракса во изминатите три децении, српски државјани од бугарско потекло да аплицираат за бугарско државјанство. Бугарското државјанство во Србија се гледа како „кражба на српски државјани“ и како закана за српските национални интереси.

Стигматизацијата на добивањето бугарско државјанство во српската перцепција се изедначува само со „добивање бугарски пасош“!? Опорната теза е иста како и во Северна Македонија. Никаква бугарска национална и културна идентичност, никакво враќање на национална припадност, брутално одземена од нивните предци на почетокот на минатиот век, никакви човекови права или права на државата што го доделува државјанството.

Официјалната српска теза е дека за бугарско државјанство се бара само по егзистенцијални причини, а „бугарскиот пасош“ е само билет за влез во Европската унија преку задната врата, со цел добро платена работа, квалитетно образование, скап автомобил или некакви други материјални придобивки.

Српскиот портал „Нишке вести“ на 30 јули годинава ја објави позицијата на проф. д-р Игор Новаковиќ, претседател на Градското собрание на град Ниш, кој на бугарското државјанство гледа како на политичко средство, национална идентичност, културни и територијални претензии, граѓански регистар, избирачки список, агенда во Советот на Европа итн.

Како доказ ја посочува болната точка за нив – Северна Македонија – 120.000 граѓани тивко, без скандали, наредени во редици пред конзулатите, „зеле бугарски пасоши“ и денес тоа било бугарски политички аргумент! Стравувањето е дека носителите на „бугарски пасоши“ денес може да влезат во Уставот на Северна Македонија како државотворен народ и на тој начин да ја загрозат србо-македонистичката теорија на Стојан Новаковиќ од почетокот на XX век.

Од тоа се плаши проф. д-р Игор Новаковиќ. Тој дејствува превентивно и претпазливо премолчува дека Бугарија признава бугарско државјанство само на оние српски државјани кои документално можат да докажат дека нивните предци по права линија до трето колено се Бугари по народност и кои нотарски ќе изјават дека имаат бугарска национална самосвест.

Според него, Србија не треба да „забранува на луѓето да земаат странски пасоши“!? Повторно „пасоши“? Па за да земеш пасош, прво мора според определена постапка да стекнеш државјанство на соодветната држава и да ги преземеш сите права и обврски кои важат за сите нејзини државјани? И како ќе им „забраниш“ да земат странско државјанство, кога тоа е прашање на самите граѓани кои го сакаат и на државата што го дава?

Проф. д-р Новаковиќ смета дека Србија веднаш треба да го направи следново:

• Итен и деталeн анализ на бројот на луѓе со двојно државјанство по општини.
• Да се воведе законска обврска сите службени лица и кандидати на избори да го декларираат своето странско државјанство.
• Да се развијат специјални програми за јужниот дел на Србија – кои ќе им понудат на луѓето причини да останат тука, а не да бараат спас во конзулатот.
• Да се отвори јавна дебата за тоа што значи промена на колективниот идентитет без никаква социјална расправа.

Заклучокот е дека по 10, 20 или 30 години некој може да каже: „Таму живееле 50.000 Бугари. Тоа е наша територија. Наш интерес. Наша историска должност.“

И нема да биде важно што биле Срби. Што славеле слава, што зборувале српски, што живееле во Ниш. Ќе биде важно што им пишува во пасошот. И колку ние сме молчеле.

Стравовите на проф. д-р Новаковиќ се дека бугарската држава во официјални документи и пред меѓународните институции еден ден може да каже: „Во Јужна Србија живеат десетици илјади Бугари. Тоа се наши луѓе. Наш културен простор. Наша историска одговорност.“

Тој доста точно го отсликува тоа што Србите го мислат за Бугарите во Србија, за нивното потекло, за бугарското државјанство, за човековите права, за европските принципи и вредности. Тоа не е од вчера и не е ништо ново. Вистината е дека во Србија, пред очите на бугарските политичари и државници, за половина век исчезнаа многу повеќе од 50.000 Бугари, за кои Новаковиќ молчи.

Инаку, врз вакви историски фалсификати и митови, врз окупираните бугарски територии, со бугарски жртви и страдања, е создаден добар дел од денешна Србија, која патем, веќе е зафатена од сериозни политички процеси за целосни промени.

Не е лага дека во Србија навистина живеат десетици илјади Бугари, иако без бугарско државјанство.

Проблемот е што денешната неука бугарска администрација не сака да знае за нив и многу глупаво и наивно се лови на вешто фрлените српски јадици.

Еве еден типичен пример за тоа како на дело „Србите“ (според проф. д-р Игор Новаковиќ) добиваат „бугарски пасош“.

Лицето Д. Ј. е млад Бугарин по потекло и народност, роден и живее во едно село во Босилеградско, пресечено од Нејскиот договор, на неколку стотици метри од сегашната српска граница.

Во 2019 година поднесува документи за бугарско државјанство за да добие малку поголема лична сигурност и, ако биде потребно, да се врати таму каде што припаѓа – во Бугарија, каде што има многубројни роднини. Можно и да поработи некаде во странство. По три години чекање, на 05.06.2023 г., во пребарувачот на веб-страницата на Министерството за правда се појавува црвен натпис: „Вашето барање е разгледано од Советот за државјанство со позитивно мислење. Документите се испратени за издавање указ од Потпретседателот на Република Бугарија“.

Дотука сè е во ред. За оние што не знаат, да појасниме дека Советот за државјанство се состои од претседател и десет члена. Претседател е заменик-министерот за правда. Членовите се по еден претставник од: Министерството за правда, Министерството за надворешни работи, Министерството за внатрешни работи, Министерството за регионален развој, Министерството за труд и социјална политика, Министерството за здравство, Министерството за економија, Државната агенција за национална безбедност, Државната агенција за Бугарите во странство и Државната агенција за бегалци.

И покрај „позитивното мислење“ од Советот за државјанство, администрацијата на потпретседателот се сомнева во одлуката и одлучува самоволно да провери – и тоа не каде било, туку директно кај српските власти (можеби кај проф. д-р Игор Новаковиќ?) – дали лицето Д.Ј. навистина е од бугарско потекло. Преку дипломатски пат се испраќа барање до српската администрација дали Општинската управа во Босилеград има издадено Уверение за бугарско потекло врз основа на податоци запишани во матичните книги од југословенско време, од кои недвосмислено се гледа дека родителите на Д.Ј. се Бугари!?

Очигледно е дека службениците на такви високи позиции ја преспале историјата, не знаат каде живеат Бугари и се потпираат на српската администрација да им објасни дали лицето Д.Ј. навистина е Бугарин!? Тоа е исто како некоја министерска службеничка љубезно да праша: „гледајте, мили Срби, еден ваш граѓанин поднел документи за бугарско државјанство врз основа на бугарско потекло – можете ли да ни кажете дали неговиот дедо навистина бил Бугарин?“ А што ако тој дедо загинал како бугарски војник на фронтот против Србите – каков ќе биде одговорот? Многу е тажно и жално што бугарската администрација паднала толку ниско што оди да бара мислење од Белград за Бугарите што живеат на окупираните бугарски територии во Србија, како бугарските историчари и дипломати да се неписмени!?

Тоа се гледа и од самата проверка, која сè уште трае повеќе од две години. Д.Ј. е само еден од неколку стотини слични кандидати за бугарско државјанство, чија „српска проверка“ на нивното бугарско потекло веројатно ќе продолжи и по истекот на мандатите на Советот за државјанство и на Потпретседателот.

Српските власти не брзаат да одговорат, а можеби и воопшто нема да одговорат на барањето на потпретседателот. Зашто, за нив, Д.Ј. е „Србин“, кој „слави српска слава“, „зборува српски јазик“, „живее во Србија“, а за српските национални интереси е исклучително важно што ќе пишува во неговиот пасош!

Немам ништо против проверките. Зашто бугарското државјанство во европска Бугарија е многу вредна работа и разни измамници не бираат средства за да го добијат. Само што да правиш проверка за бугарско потекло на кандидатите за бугарско државјанство кај најголемите непријатели на Бугарија и бугарштината, не ми изгледа многу умно.

За денешните српски управници, Бугари во Србија нема. Или барем не сакаат да ги има. Можеби можат да зборуваат за некакви „србо-шопи“!? Треба да си целосен историски неук, за да имаш поголема доверба на администрацијата на еден вековен бугарски непријател, наместо на сопствените државни институции и на потомците на оние достојни Бугари, кои ја проливале својата крв за слободата и независноста на современа Бугарија, а благодарение на грешките на бугарските управници останале надвор од границите на денешна Бугарија.

Во Бугарија има доволно историски архиви, во кои можат да се направат многу посигурни проверки за бугарското потекло на кандидатите за бугарско државјанство – Државниот архив на улица Московска 5, Воено-историскиот архив во Велико Трново, архивот на МВР, бугарските регионални историски архиви и музеи или Агенцијата за Бугарите во странство. Постојат начини да се направат проверки и на терен, и тоа без да се влегува во устата на волкот за да се провери дали тој јаде месо.

Како што веќе видовме, Србија не само што со години ги одолговлекува проверките за издадените Уверенија за бугарско потекло, туку размислува за „анализ“ на луѓето со двојно државјанство по општини, закон за „декларирање“ на странско државјанство на сите службени лица и учесници на избори, специјални „програми“ за Јужна Србија кои да им понудат на луѓето причини да останат тука, а не да бараат спас во бугарското конзулатство во Ниш, јавна дебата што значи колективна промена на идентитетот?

Сето тоа заедно, на дело може само уште повеќе да го зголеми интересот за стекнување бугарско државјанство меѓу Бугарите во Србија, а не да го намали или целосно да го укине, како што посакуваат српските управувачи.

Проблемот е што бугарските југонoсталгичари не сакаат да разберат дека современа Србија нема ништо заедничко со нивната претстава од младите години за Југославија како западен остров на слободата, во кој продавниците се полни со фармерки и најлонки. И дека бегалските бранови на Бугарите, започнати за време на Првата светска војна, продолжуваат и денес. Тие треба да бидат прифатени и да им се даде шанса да станат полноправни бугарски граѓани, наместо одбиени и огорчени „ничии луѓе“, кои со текот на времето ќе станат непријатели на Бугарија.