Човековите права не се закана за С. Македонија

Игор Билбиловски/Наследство

Човековите права се универзални права кои му припаѓаат на секој човек само затоа што е човек. Тие не зависат од националност, вера, јазик, политичка определба или од моменталните политички односи меѓу две држави. Токму затоа човековите права не смеат да бидат предмет на дневна политика, билатерални конфликти или националистички пресметки. Во современа Европа, правото на самоидентификација, културно изразување, здружување и еднаквост пред законот претставуваат темелни демократски вредности.

Уставниот поредок на С. Македонија е поставен така што различните народи и заедници своите колективни права и уставна заштита ги остваруваат преку нивно признавање и внесување во Уставот. Тоа важи за сите заедници кои денес се дел од уставниот поредок на државата. Оттука, прашањето за внесување на Бугарите во Уставот не треба да се гледа како закана, туку како прашање на еднаквост, демократија и почитување на основните човекови права.

Во таа насока, особено загрижува реториката што може да се слушне во дел од македонскиот медиумски и политички простор. Во емисијата „Седмица“ на Алфа ТВ, новинарот Коле Чашуле зборуваше дека внесувањето на Бугарите во Уставот би довело до тоа тие да добијат права слични на другите заедници во државата, притоа претставувајќи го тоа како опасност. Се споменуваше можноста да се поддржуваат бугарски културни клубови, медиуми, читалишта, културни центри и личности од бугарската заедница, а сето тоа беше претставено како нешто што не смее да се дозволи.

Но суштинското прашање е: зошто би било проблем една заедница да ги има истите права што веќе ги уживаат другите? Зошто културното организирање, медиумското изразување или негувањето на сопствениот идентитет би се претставувале како закана за државата?

Сите други народи наведени во Уставот не претставуваат проблем за С. Македонија и за македонскиот народ. Но кога станува збор за Бугарите, тогаш јавниот дискурс често се претвора во атмосфера на сомнеж, страв, навреди и политичка демонизација. Наместо разговор за права и европски стандарди, се создава атмосфера во која секое барање за еднаквост се доживува како напад врз државата.

Потребно е искрено да се постават неколку прашања: зошто во С. Македонија постои толкава одбивност кон Бугарите? Зошто токму внесувањето на Бугарите во Уставот предизвикува толкава политичка и медиумска хистерија, додека за другите заедници речиси и да нема отпор? Зошто дел од јавноста смета дека едни луѓе треба да ги имаат сите права, а други да бидат третирани како сомнителни или непожелни?

Во едно демократско општество, никој не смее да биде дискриминиран поради својата етничка или национална припадност. Јавните личности и медиумите имаат огромна одговорност бидејќи нивните зборови директно влијаат врз општествената клима. Кога некоја заедница постојано се претставува како опасност, тогаш се создава простор за нетрпеливост, дискриминација и општествен притисок. Токму затоа, ваквите изјави мора да бидат предмет на сериозна јавна и правна анализа од аспект на човековите права и антидискриминациските стандарди.

Европските вредности се темелат врз идејата за слободно и отворено општество. Живееме во 21 век, во време кога секој човек има право слободно да се идентификува, да го негува својот јазик, култура и историска меморија, без страв од политички или медиумски прогон. Европа не се гради врз страв од различностите, туку врз нивно прифаќање и заемно почитување.

Токму поради ваквите политики, реторики и наративи насочени против човековите права, а особено против Бугарите во С. Македонија, државата со години стагнира на европскиот пат. Секако, проблемите не се сведуваат само на ова прашање. Постојат и сериозни предизвици поврзани со правосудството, владеењето на правото, корупцијата и институционалната слабост. Но односот кон човековите права останува еден од најважните показатели за демократската зрелост на едно општество.

На крајот, суштината е едноставна: секој човек мора да има право слободно да се чувствува онака како што се чувствува и да ги ужива сите свои човекови права без страв, притисок или омраза. Ниту една држава, политичар, медиум или идеологија нема право да го попречува тоа. Во современиот демократски свет, човековите права не се привилегија што некој ја доделува — тие се неприкосновено право што му припаѓа на секој човек.