Дан Колов – со патриотизам и љубов до победа за бугарската чест

Тој е првиот Бугарин европски шампион во борење во слободен стил. Има три европски и две светски шампионски титули во тешка категорија кај професионалците и станал првиот борач во светот кој двапати освоил дијамантски појас. Пред надмоќта на најсилниот маж од минатиот век, познатите ривали ја наведнувале главата. Секогаш директен и искрен, Дончо не е искушуван од нечесните понуди на менаџери и манипулатори. Му нуделе американско, белгиско, австралиско државјанство, но тој останал верен на својата татковина. А за време на неговите борби, негов постојан придружник е националната тробојка развиорена од најблискиот столб до рингот. „Се чувствувам силен затоа што сум Бугарин“, признава Дан Колов.

Дан Колов (Дончо Колев Денев) е роден на 26 декември 1892 година во село Чад’рлиј (денес Сенник), Севлиевско. Сиромаштијата го приклештува многудетното семејство со 6 деца. Едвај 6-годишен Дончо останал без татко.

Георги Дочев од село Сенник раскажува сеќавања за тешката, нерадосна младост на Дан Колов, снимени во 1982 година, Златен фонд на БНР:

Официјалното деби на Дончо во професионалното борење било во 1917 година под името Дан Колов. Тој се бори исклучително спортски. Влегува мирно во арената, убедливо победува, но при удар „под половината“ неговата ладнокрвност исчезнува. Тогаш противникот излетува од рингот. Крунската битка на Бугаринот е „авион“ – им влегува во нозете на два метри високите противници, нагло ги крева и ги забива во подот. Бугарскиот гигант има неверојатна енергија, издржливост, агилност и владеење на многу техники до совршенство. Сето тоа „собрано“ во висина од 175 см и тежина од 95 до 106 килограми.

Од 1918 до 1925 година, Дан Колов е најсилниот борач во Соединетите Американски Држави. Балканецот се етаблира како професионален мајстор на американското борење во слободен стил „Кеч ес кеч кен“ (фати како можеш). Во тоа време борењето воопшто не е измама. Борбите се водат во пет рунди од 30 минути, во кои е дозволено речиси сè – удари со тупаница, кршења и исчашувања. Натпреварите се доста крвави и често завршуваат со смрт на еден од учесниците. Никој не може да го победи Дан Колов, тој лесно ги крева борачите над главата кои се речиси двојно потешки од него. Неговите противници стануваат сини од недостатокот на кислород во неговите железни раце.

Една од неговите најспектакуларни победи беше во Токио (1924). Нашиот против идолот на јапонските самураи Џики Хиген – Давителот. Натпреварот трае два часа и 5 минути. Крунскиот потег на противникот способен да задави и бик е фаќање на противникот за врат со нозете. Одлуката е применета и против Бугаринот. Но, Колов за чудо се ослободува, скока на Хиген и со силните раце го држи како во менгеме. Азиецот речиси умира. Публиката е на нозе, подготвена да го линчува. Американскиот амбасадор уште пред натпреварот го предупредува Бугаринот за таков исход и сака да го одложи натпреварот. Но, Дан Колов е дециден: „Ќе ја зачувам славата на САД и достоинството на Бугарија“. По средбата, токму интервенцијата на амбасадорот била пресудна за да го извлечат Дан Колов од стадионот и да се спаси. Истата ноќ бил извршен обид за убиство во неговата хотелска соба. Колов тајно ја напуштил Јапонија со зборовите: „Се колнам дека никогаш повеќе нема да стапнам во оваа земја, каде што луѓето, за да си ја спасат својата чест, најмирно ги отвораат своите стомаци, а не можат да му простат на еден странец што во чесна борба го победил нивниот шампион“.

Нашинецот за кратко време еден по друг ги соборуваше најсилните мажи во Америка, а покани за борба кон него се слеваа од целата планета. Со својата железна волја и сила на Херкул триумфираше на спортските арени во Северна и Латинска Америка, Европа, Јапонија, Кина, Африка, Австралија, Нов Зеланд. И насекаде е непобедлив.

Во 1936 година бил поканет на големиот турнир во Париз. Ги победил борачите меѓу кои се Јусуф Махмуд (Турција), американизираниот Србин Стеф Соваж, а во финалето домашниот миленик Анри Деглан, кој во тоа време беше европски, светски и олимписки шампион. По жестока битка која траеше час и 11 минути, Французинот беше симнат од тронот. Покрај титулата европски шампион во борење во слободен стил, Дан Колов ја добива и престижната награда – „Дијамантскиот појас“. „Оној што не го видел Дан Колов како се бори, не знае ништо за животот“, напиша тогаш францускиот новинар Алберт Беншемун. Како со повеќето негови ривали, така и со Деглан, Колов е во пријателски односи.

Во многубројните борби (околу 1500) и безусловните победи, поразите му се бројат само на прстите од рацете.

Меѓу имињата на неговите противници што ги совладал се Џо Стекер, Странглар Левис, Били Бартус, Кинг Кертис, Оле Реан, Реџиналд Сики, Френк Бронович, Шарл Риголо и многу други.

„Непобедливиот Бугарин!“, „Господарот на рингот!“, „Балканскиот лав!“, „Човекот-чудо!“, „Борецот-Пантер!“, „Кинг Конг!“ – се вртат насловите на весниците ширум светот и ја величаат Бугарија.

Дан Колов конечно се вратил во својата татковина во 1935 година како херој. Во Софија го чека море од народ – поздравите се редат од Централната станица до плоштадот Света Недела. И во Селиево го пречекуваат како цар. Колов одбил пајтон до неговото родно село Сенник. „Пешки излегов, пешки ќе се вратам“, категоричен е тој и тргнува со голем чекор, придружен од толпата која скандира: „Да живее!“.

Во Бугарија продолжува да учествува во борби за да ја популаризира. Има 32 натпревари на душекот – 30 победи и два порази. Еден пораз има од Португалецот Ал Переира кој му ја одзеде европската титула. Но, Дан Колов двапати се одмаздуваше – на официјален и на пријателски натпревар, и покрај тоа што „жолтиот гостин“ – туберкулозата, веќе ги протнала пипалата во неговото тело.

Дан Колов се посветува на активна добротворна работа. Им помага на многу бугарски емигранти кои паднале во сиромаштија и осаменост. Основал клуб во кој тренира бугарски борачи. Низ него минуваат сите подоцнежни истакнати имиња. Неговите ученици Димитар Стојчев, Киро Андреев, Тодор Најденов, Серафим Маршалов се здобија со популарност благодарение на тренинзите кај Колов. Каде и да се појави го пречекуваа со овации и љубов. Неговите соселани се горди на Бугаринот, кој ја освои публиката на Европа и Америка и со почит го нарекуваат „Бати Дончо“.

Иако е исклучително популарен, а неговите успеси му дозволуваат да акумулира богатство, Дан Колов ја задржува својата срдечност и својата скромност. Тој ја воздигнува љубовта меѓу луѓето во култ и вели дека „борбата не е само надминување на пречки. Таа е и треба да биде пред сè еден хуман спорт – прослава на здравиот разум и здравата физика!“

Сака да се собира со своите соселани, да разговара со нив. На братот и сестрите им гради куќи и ги опремува. Издржува многу сираци, вдовици, им дава пари на сиромашните студенти. Спонзорира уметници, спортисти. На многумина им плаќа даноци, на други им купува стока. Даде помош за изградба на ловечки дом во Севлиево, на тогашното добротворно друштво „Здравец“, за возобновување на Батошевскиот манастир, за велосипедска тура низ Розовата долина…

За време на судењето во Лајпциг, носителот на дијамантскиот појас донира 2000 долари на комитетот во Париз за заштита на Георги Димитров, изјавувајќи: „Јас не сум комунист, но сум Бугарин и не можам да бидам мирен и рамнодушен кога животот на друг Бугарин е во опасност“. Во 1937 година на цар Борис му подарил 500 000 лева за купување на авион за бугарското воздухопловство. Дан Колов и неговиот пријател Хараламби (Хари) Стоев даваат средства за изградба на аеродромот во Горна Орјаховица, кој е отворен во 1925 година и до 1948 година е користен исклучиво за воени цели. Колов ја купува и првата електрична турбина за изградба на хидроцентрала во Бугарија. Дан Колов дава без да брои, без компензација.

Јанка Балканска (внука на неговиот брат) зборува за добрината на Дан Колов и неговата љубов кон луѓето, снимка од 2016 година, Златен фонд на БНР:

„Дипломирав на Универзитетот на животот. Ме доеше сиромашна мајка со чувство на голем патриотизам, љубов кон работата и скромност. Таа ѕвезда ме води во целиот мој живот“, така Дан Колов ја исповеда својата животна максима.

На 27 март 1940 година, туберкулозата го совладала железниот борач, кој бил стопен на 46 кг. Неговата последна желба – да биде погребан во родниот Сенник е исполнета. Местото е во дворот на црквата „Св. Иван Рилски“, изградена на највисокиот рид во селото, од каде што е видлива неверојатно убава глетка кон Централна Стара Планина.

„Морав да дојдам овде во родното село на мојот спортски противник и уште поголем пријател. Бесмртен спомен е тоа што успеав да му оддадам последна почит пред да отидам кај него еден ден“, вели подоцна Анри Деглан кога отишол во Бугарија.

Извор: БНР