Како Неврокоп ја пречека бугарската армија и го избра Јаворов за свој прв градоначалник

На 18 и 19 октомври 1912 година Неврокоп, денешен Гоце Делчев, го одбележува крајот на османлиската власт и влегувањето на бугарската армија во градот. Локалните жители ја пречекале и четата на бугарскиот поет Пејо Јаворов, кого го избрале за прв градоначалник на новоослободениот град, јавува БНР.

По почетокот на Балканската војна на 5 октомври 1912 година, османлиските власти уапсиле повеќе од 200 лица од Неврокоп и околијата. Кон градот напредувал 27. Чепински пешадиски полк, дел од Родопскиот одред под команда на генерал Стилијан Ковачев, со поддршка од четите на Пејо Јаворов, Стојан Малчанков и Стојан Филипов.

По борбите кај Лешница на 9 октомври и кај врвот Костадин во близина на Сатовча на 16 октомври, османлиските сили се повлекле. На 18 октомври во Неврокоп бил одржан спонтан собир, на кој Јаворов бил повикан да стане прв градоначалник. Тој ја прифатил функцијата и ја извршувал помалку од еден месец.

„За настаните се зачувани бројни сеќавања и дневници на учесници. Во одделни детали тие се разликуваат, но раскажуваат иста приказна – за крајот на османлиската власт и почетокот на новиот живот на Неврокоп“, изјави Петар Радев од Општинскиот историски музеј во Гоце Делчев за Радио Благоевград.

Во борбите учествувале и повеќе од 1.200 лица од Неврокопскиот крај во Македонско-одринските доброволечки дружини. Во музејот во Гоце Делчев се чува реплика од 1935 година на знамето на Неврокопското македонско-одринско друштво.

По Меѓусојузничката војна во 1913 година дел од селата поврзани со Неврокоп останале во границите на денешна Грција, а илјадници Бугари се преселиле во Неврокоп и околните села.

Денес во Гоце Делчев има споменици и спомен-обележја на Пејо Јаворов, генерал Стилијан Ковачев и Стојан Малчанков, а околу 18 октомври традиционално се организираат комеморативни настани. До крајот на октомври во локалниот музеј е поставена и гостувачка изложба на Регионалниот историски музеј во Пазарџик, посветена на борбениот пат на 27. Чепински пешадиски полк.