Коста Црнушанов: Васил Левски и Македонија

//

Со широчината на своето себугарско гледање, големиот апостол на слободата ја опфатил целата бугарска земја од крај до крај. Доказ за тоа е неговиот напис во весникот на Каравелов „Свобода“ од 13 февруари 1871 година, во кој тој вели: „И ние сме луѓе и сакаме да живееме како луѓе, да бидеме слободни со целосна слобода во нашата земја, каде што Бугарин живее – во Бугарија, Тракија и Македонија…“ Тоа е нагласено и во одлуката на Генералното собрание во Букурешт во април-мај 1872 година: „Собранието го потврди Левски за главен апостол за цела Бугарија, Тракија и Македонија. “

Македонија е заглавена во срцето на Левски уште од деновите кога во 1862 година се нашол во легијата на Раковски во Белград и застанал во првите редови рамо до рамо со легионерите на Раковски од Македонија, предводени од легендарниот дедо Илјо Малешевски и неговите два сина Иван и Христо, Христо Македонски, Димитар Беровски, Христо Велешански, Денко Николов од Куманово и многу други. А во Втората бугарска легија /1867/ со Левски се јунаците Спиро Џеров од Охрид – подоцна подвојвода на четата на Хаџи Димитар, Георги Велезлијата, Стојан Везенков и други. Освен со нив, Левски контактирал и со големиот син на Македонија, архимандрит скопски Натанаил, подоцна митрополит Охридски/1874/. Во тоа време Натанаил не само што бил близок советник на Раковски за националните и политичките прашања, туку бил и главна фигура во борбите на црквата против Цариградската патријаршија. Овој револуционерен свештеник, кој со еднаква ревност ги држел и крстот и мечот, ќе биде идниот водач на Кресненско-разложкото востание од 1878-1879 година.Неговиот елемент силно влијаел на тогаш младиот Левски и уште посилно ги зацврстил неговите мисли за Македонија.

Кога Левски го започнал своето апостолско патување во внатрешноста на бугарската земја, движејќи се од Дунав на југ, Македонија, иако најоддалечена, постојано била во неговите мисли. Барал соработници од таму и ги нашол. За тоа експлицитно ни кажува една негова шифрирана белешка во неговиот тефтер, дека има пријатели за ослободителната акција „близу Охрид и оттука шест сахати Галешник“/ т.е. Галичник, Дебарско/.

Како ги нашол овие луѓе? Несомнено во Цариград, каде што отишол двапати. Во 1868-1869 година/декември-јануари/ и летото на 1871 г. Во тоа време преку формирањето на Бугарската егзархија – најсилно се почувствува пулсот на црковната борба со учество на десетици, илјадници македонски Бугари од сите краишта на Македонија, кои работеле како занаетчии во Цариград. За време на неговата втора обиколка низ бугарската земја за основање револуционерни комитети од Никопол до Пловдив и Пазарџик, Левски го направил својот прв чекор кон организирање во Македонија.

Во летото 1869 година слегол од Пазарџик во Разлог и основал револуционерен комитет во Мехомија (денес Разлог). Документ за тоа е белешката откриена во 1969 година од страна на свештеникот Костадин Савов од Мехомија на бел лист од книгата „Вистината на православието“ во која пишува: „Секој треба да го запомни дека летото 1869 година апостол Васил Левски дошол во Мехомија и основал револуционерен комитет од 12 луѓе во куќата на Кипре Максев“. На друго место се запишани имињата на членовите на комитетот и резиме од говорот на апостолот со завршни зборови на самиот свештеник Савов.

Левски го направил вториот чекор во Северна Македонија, поточно во Крива Паланка /Осоговскиот Манастир/, тој отишол таму во август 1872 г. заедно со Тодор Пеев. За ова има четири мемоарски извори, но најексплицитен пишан документ е сведочењето на самиот Тодор Пеев од раководители на Организацијата Стојан Заимов и Христо Ковачев. Во точката 2-б од сведоштвото на Пеев се вели: „…како другар на Левски за отворање на приватни револуционерни комитети во Радомир, Кустендил и Криворечна Паланка /Македонија/“.

Од два други извори дознаваме дека во Македонија имало и други револуционерни комитети со кои Левски бил во контакт.

Едниот се сеќавањата на Станислава Караиванова, која заедно со нејзината мајка, баба Недела Петкова, била учителка во Велес и формирале младински револуционерен кружок. Левски, кој бил нивен роднина, им го испратил својот доверлив човек – Попконстантинов од Карлово со револуционерни материјали и шаблон за везење револуционерно знаме. Станислава експлицитно пишува: „Секоја недела навечер со мајка ми одевме кај Георги Копандов, каде што се собираа млади луѓе, ги читаа извештаите на ЦК и пееја народни песни, што кај нив разви силна желба за востание…“



Знамето било извезено, но по завршувањето било уништено поради претстојниот предавнички напад од турските шпиони. Во 1876 година, знамето на Малешевско-пијанечкото востание било извезено од двајцата учители со иста шема.

Вториот документ е писмото на Левски од 20 јуни 1871 година, во кое тој ја најавува планираната од самиот него конференција на револуционерите од внатрешноста. Во писмото го читаме следново: “В повечето места от България и Тракия са готови на първо повиквание, пък за Македония – наредено е да се свърши и там… А де ще бъде то никому няма да бъде известно до оня ден.” . Според писмото на Тодор Пеев од 29 јули 1872 година до Левски, ова место би била Македонија:  “То може в тамошните страни, догдето не се е усетило каквото тъдява, да стане събранието”.

Кое место во Македонија би било соодветно за целта? Од други документи /писмата на Верковиќ/ може да се претпостави дека тоа ќе биде планината Пирин.

А како Македонија се однесувала со Левски? Одговорот го дава ВМОРО. Револуционерна Македонија го издигна на ниво на свој врховен водач. Организацијата е изградена во духот на неговите идеи: внатрешна организација, која смета на сопствените сили и општо народно востание. Духот на големиот апостол на целиот бугарски народ се реинкарнира во македонското ослободително дело и го донел до крај, станувајќи негов идол.

Коста Црнушанов е бугарски општественик , деец на ВМРО, историчар, публицист и фолклорист, автор на историски студии, романи, историски романи и мемоари. Роден е на 24 јануари 1903 г. во Прилеп, умира на 10 октомври 1996 г. во Софија.

Извор: БГНЕС.

Претходна статија

Маричиќ: Процесот на пристапување кон ЕУ де јуре и де факто започна пред два дена

Следна статија

РКЕ ќе одлучува за цената на нафтените деривати

Најново од Вести