Љубен Димитров- трибун на македонските Бугари во Америка

//

Пишува: Доц. д-р Спас Ташев

Речиси и да нема другa личност како Љубен Димитров, кој оставил толку трајни траги во делувањето по 1944 година на МПО во САД и Канада. Роден е во 1903 година во градот Битола, денешна Северна Македонија. Неговиот татко е директор на локалната бугарска женска гимназија. Откако Србија ја окупира неговата родна земја, неговото семејство побегнало во Бугарија. Во 1926 година Лубен е избран за претседател на македонското студентско друштво „Вардар“ во Софија.

Освен што е уредник на списанието „Родина“, тој се истакнува и по својата публицистика и патриотска поезија посветена на поробена Македонија. Поради овие квалитети, Љубен Димитров во 1930 година бил поканет од ЦК на МПО да стане главен уредник на нивниот орган во „Македонска трибуна“. Веднаш штом пристигнал во јуни 1931 година, се истакнал по своите творечки и организациски квалитети, поради што, покрај тоа што 20 години ја извршувал функцијата секретар на МПО, станал еден од водачите на македонските Бугари во Америка.

Улогата на Љубен Димитров станува уште позначајна за време на Втората светска војна. Тој сфаќа дека Германија не може да победи во светскиот конфликт, поради што се зафаќа со каузата за Македонија со поглед на идната поделба на светот. Уште во 1941 година ја подготвува едицијата „Американски симпозиум за македонското прашање“, во која говорат ставовите на истакнати американски научници како проф.К.Кругер, проф. Бејклес, проф. Артур Ендрјус и други, бранејќи ги правата на македонските Бугари. Благодарение на неговите добри контакти со американската влада, тој почнал да ја помага и советува за националните прашања на Балканот.

Со приближувањето на Црвената армија кон Дунав и изгледите за обновување на Југославија, Љубен Димитров во март 1944 година ја објавил книгата „Зошто Македонија мора да биде слободна и независна“. Нејзината политичка програма е содржана во меморандумот, кој на 23 април 1944 година Централниот комитет на МПО му го предаде на американскиот претседател Френклин Делано Рузвелт. Овој документ повикува на создавање слободна и независна Македонија со еднакви права за сите нејзини етнички групи.

По завршувањето на војната и враќањето на статус квото во Македонија, за Љубен Димитров започнува нов период. Според Вида Боева, личен асистент на Иван Михаилов, последниот водач на автентичната ВМРО веќе во 1945 година, преку Асен Аврамов, испратил писмо до уредникот на весникот „Македонска трибуна“, во кое пишува дека во Бугарија и Македонија со доаѓањето на комунизмот, многу луѓе поради страв, пари, кариера или друго, ќе мора да се сменат. Затоа, МПО не треба да биде засегната од овие измени, туку да продолжи со легалната борба за слобода.

Во наредниот период, Љубен Димитров не само што предводел неколку делегации на МПО во Обединетите нации во Њујорк, Стејт департментот во Вашингтон, Белата куќа и разни институции во Европа, туку испратил и илјадници писма, стотици излагања, петиции и циркулари, кои го носат неговиот потпис. Тој е и главен автор на документите предадени за време на меѓународните активности на МПО, во кои се отсликани злосторствата на режимите воспоставени по 1944 година и се посочени барањата на македонските Бугари кои продолжуваат да се борат за својата слобода. Така, на пример, во однос на Титова Југославија, систематски се спротивставува на фалсификациите извршени од режимот, а со изнесување конкретни факти се побиваат тврдењата на Белград за постоење на „македонска“ националност и јазик во минатото. За значењето на она што се случило во овој период, се уште се актуелни зборовите на самиот Љубен Димитров: „Има малку информации за македонските Бугари во Северна Америка. И тие претставуваат 90 проценти од целата бугарска емиграција во Америка, и покрај тоа што три четвртини од нив никогаш не стапнале во Бугарија“.

Токму поради нив настаните по 1944 година постојано се отсликуваат на страниците на „Македонска трибуна“, која на позадината на тогашната официјална бугарска позиција за македонското прашање станува главен извор на информации за тоа што се случува.

Секретарот на МПО со огромна енергија почнал да ги посетува поединечните ограноци и да ја мобилизира македонско-бугарската емиграција во Америка за продолжување на борбата за ослободување на Македонија. На годишните конгреси или на разни прослави држи страсни говори, дава интервјуа за американски, канадски и европски медиуми. Бил канет како почесен гостин на разни конференции, ги одржувал меѓународните контакти на МПО. Оваа негова активност буквално му ги исцрпила силите и тој се разболел од рак на белите дробови. Но, и кога бил тешко болен, тој продолжил да води, поттикнува и да влева верба во праведноста на борбата што се води. До последниот здив останал главен и одговорен уредник на весникот Македонска трибуна.



Иако тешко болен, Љубен Димитров успеал во 1961 година да го поттикне својот син Антон, кој во тоа време бил студент во Европа, во Лондон и Париз да дознае што пишувале англискиот и францускиот печат за Илинденско-Преображенското востание. Бидејќи сите дописници зборуваат за Бугарите во Македонија, собраните материјали се користеле за разобличување на југословенската пропаганда.

Лубен Димитров починал на 14 октомври 1962 година во Индијанаполис. Непосредно пред смртта, тој го известил Централниот комитет на МПО дека неговата желба е да биде погребан во Торонто, каде што се наоѓа најголемата и најборбената колонија македонски Бугари. На неговиот погреб се собрале многу емигрантски активисти, а националното поклонение било покриен од американските и канадските медиуми. Истакнати политичари како канадскиот премиер Јан Дифенбејкер, поранешниот министер за надворешни работи Лестер Пирсон, министерот за труд Мајкл Стар и други испратиле телеграми со сочувство.

По повод загубата на Љубен Димитров, на 25 октомври 1962 година, лидерот на ВМРО, Иван Михаилов, објавил комеморативна статија во која вели: „Смртта го најде Љубен на борбената идеолошко-одбранбена линија во нашето ослободително движење. Тој го држеше високо знамето на Македонија низ отворените и подмолни бури кои ја зафатија нашата татковина и илјадници километри подалеку од нејзините граници. Под ова знаме се бореше достоинствено, верен на народните стремежи… Легалниот фронт отсекогаш бил од големо значење за каузата на нашиот народ. А од 1934 година е водич за сите заинтересирани за македонското прашање. И легалниот фронт на нашиот народ има свои херои – и тоа какви! Легални борци биле и отец Пајсиј, и Неофит Бозвели, и браќата Миладиновци… Љубен Димитров многу добро ја познаваше македонската кауза, ја знаеше историјата на ослободително движење, на бугарскиот народ и на другите народи. Добро знаеше англиски и доволно добро го користеше францускиот. Со своето знаење тој беше совршено прилагоден за местото што го зазема …

Две особини го красат неговиот имиџ – едната беше неговата способност, а другата неговата скромност. Сега оваа драга слика е веќе украсена со оној сјај што го добиваат вистинските воини за правда – народната благодарност. Не може во нашето општество да има патриот кој не му е благодарен на Љубен Димитров…

Кога борците како Љубен го напуштаат овој свет, оставаат зад себе духовно наследство, преку нивниот пример ја збогатуваат содржината на народното дело. Не со солзи, туку со занес, со воздигнат дух треба да се збогуваме со нив. И не се збогуваме засекогаш. Затоа што тие често ќе бидат пред сознанието на нивните современици – браќа и сестри. И често нивните имиња ќе се наоѓаат на страниците на нашето ослободително движење“.



Претходна статија

Соединението и македонските Бугари

Следна статија

Радев од Пловдив: Само кога сме биле единствени сме опстанувале и сме победувале

Најново од Истакнато