Министерот за образование и наука на Бугарија, Георги В’лчев: Довербата меѓу Радев и Мицотакис ги врати останките на цар Самoил

„Враќањето на посмртните останки на цар Самоил во Бугарија е историски момент и за Бугарија и за Грција, бидејќи за тоа се зборува со децении и повеќе бугарски влади се занимавале со ова прашање“, изјави за БНТ министерот за образование и наука, проф. Георги В’лчев, пренесува 24 Часа.

Денес министерот за култура Евтим Милошев и неговата грчка колешка Лина Мендони потпишаа Меморандум за разбирање за заемно депонирање историски артефакти и реликвии. Според објавените договорености, Бугарија ќе ѝ отстапи на Грција 48 црковни реликвии, пренесени во Софија во 1917 година, а Грција ќе ѝ ги предаде на Бугарија посмртните останки откриени во базиликата „Св. Ахилиј“ на островот Свети Ахил и идентификувани како останки на цар Самоил.

„Бугарија ги добива не само посмртните останки на Самоил, туку и оние на Гаврил Радомир, Иван Владислав и на членови на нивните семејства“, нагласи министерот.

Тој истакна: „Ова е историски момент и за Бугарија и за Грција, бидејќи со децении се зборува за враќањето на посмртните останки. Повеќе влади се занимавале со ова“.

Според него, повеќепати биле правени обиди за враќање на останките, но решението станало можно сега благодарение на меѓусебната доверба меѓу двете земји.

„Вистината е дека повеќепати биле правени обиди за враќање на останките, но тоа се случува денес поради меѓусебната доверба, која е плод на добра дипломатија, на разговори со Црквата во Грција итн. Разговорите беа финализирани благодарение на довербата меѓу двајцата премиери, Радев и Мицотакис“, изјави министерот.

Тој ги коментираше и започнатите спорови околу тоа кому му припаѓаат заслугите. В’лчев нагласи дека разговори биле водени за време на различни влади и дека, според него, не би било коректно сега постигнатото да се претставува како резултат исклучиво на дејствувањето на одредена влада.

„Обидите ова да ѝ се припише како успех на владата на Петков и тврдењата дека сме потпишувале тајни документи се лага“, рече тој.

Во врска со шпекулациите за тоа што ќе отстапи Бугарија, В’лчев изјави дека станува збор за културни добра што се конкретно наведени во документот: „Ова не е спогодба, туку меморандум. Двете страни покажуваат добра волја, без да се откажат од сопственоста врз културните добра“.

Грчкото Министерство за култура претходно соопшти дека 48-те реликвии потекнуваат од манастирот „Панагија Икосифониса“, манастирот „Свети Јован Претеча“ во Серес и Светата митрополија на Серес и Нигрита. Тие биле пренесени во Софија во 1917 година, за време на Првата светска војна, а оттогаш биле чувани или изложувани во Националниот историски музеј. По враќањето во Грција, ќе бидат изложени во Музејот на византиската култура во Солун до 5 ноември, по што ќе бидат вратени во местата од кои потекнуваат.

В’лчев ги отфрли шпекулациите дека меморандумот опфаќа и други предмети или ракописи: „Почна да се шпекулира со други предмети, ракописи. Да кажеме јасно — во меморандумот јасно се опишани 48-те предмети“.

Според грчкото Министерство за култура, двете страни се договориле и да ги продолжат контактите за идентификување други историски предмети од заемен интерес и за нивно евентуално вклучување во идна спогодба.

Посмртните останки на цар Самоил ќе бидат положени во посебен саркофаг во базиликата „Света Софија“. Нивното официјално предавање од Грција е планирано за 3 октомври во Солун, по што ќе бидат превезени во Бугарија со авион „Спартан“. Во Софија е предвидена официјална церемонија, по која останките ќе бидат положени во храмот.

„Посмртните останки на Самоил ќе бидат положени во саркофаг во ‘Света Софија’. Неговиот татко бил управител на градот, па затоа е соодветно тој таму да го најде својот мир“, рече В’лчев.

Останките ги открил грчкиот археолог Николаос Муцопулос. Според неговиот заклучок, еден од саркофазите ги содржи останките на цар Самоил. Останатиот антрополошки материјал од четирите саркофази се поврзува со други членови на царското семејство.

В’лчев повика враќањето на останките да не се претвори во уште еден повод за политичко спротивставување: „Ова е гест што треба да ја обедини нацијата. Секој обид за шпекулација е непродуктивен“.

„Треба да наоѓаме моменти што нè поврзуваат, бидејќи бугарското општество постојано се дели. Омразата достигна огромни размери. Да погледнеме со самодоверба, бидејќи Бугарија излезе од кризата и време е да гледа напред и да почне да сонува“, додаде министерот.

Според него, договореноста има значење и надвор од конкретното прашање за останките на Самоил: „Балканот е прекрасно место и преку вакви гестови навистина можеме да го обновиме тој споделен простор на заедничка балканска судбина и да заземеме посилно место во Европа“.

В’лчев упати порака и до Скопје: „Се надевам дека Северна Македонија правилно ќе ги протолкува работите“. Според него, примерот со Бугарија и Грција покажува како преку доверба и дипломатија можат да се надминат историските разлики.

„Кога сакаш да станеш полноправен член на европското семејство, треба да го следиш примерот како можат да се надминат разликите. Постои јасен став за пречките и се надевам дека наскоро ќе се најде решение за нив“, рече В’лчев.

Тој додаде: „Со меморандумот покажуваме како можеме да решаваме проблеми, бидејќи тие не постојат само на Балканот“.

Според министерот, дипломатскиот пристап е особено важен во време кога војната повторно е дел од секојдневието на Европа: „Ова е патот за враќање на хармонијата во светот, бидејќи видовме како војната стана секојдневие, а решенијата со сила ја потиснаа дипломатијата“.

Министерот го коментираше и прашањето дали Бугарија не ѝ должи повеќе на меморијата за Самоил во учебниците: „Мислам дека не сме должници, но нашите учебници имаат многу слабости“.

Според него, потребно е да се преработат наставните програми, така што знаењата ќе се надградуваат пологично и попоследователно, а материјалот ќе биде изложен на јазик разбирлив за децата.

„Бугарската култура може да направи повеќе за зачувувањето на споменот на многу личности“, рече тој и го наведе примерот на Георги Раковски: „Неговиот живот е низа авантури што би го воодушевиле секој што ќе се запознае со нив“.

„Ако ја разбудиш љубопитноста кај едно дете, ништо не може да го запре“, рече В’лчев на крајот.