На 10 септември 1944 г. во Горна Џумаја е убиен големиот бугарски новинар, револуционер и припадник на ВМРО Данаил Крапчев

На 10 септември 1944 г. во Горна Џумаја е убиен еден од најголемите бугарски новинари, револуционерот и припадник на ВМРО Данаил Крапчев, нарекуван витезот на перото, основач на бугарскиот Тајмс- весникот „Зора“.

Данаил Крапчев е роден на 15 декември 1880 година во Прилеп. Тој е син на познатиот прилепски општественик Васил Крапчев. Се школувал во Битолската бугарска класична гимназија, каде што бил член на револуционерен кружок, а во 1902 година ја завршил Солунската бугарска машка гимназија. Во 1906 година дипломирал историја на Софискиот универзитет.

Истата година ја започнал својата новинарска дејност во неделното списание „Македоно-одрински преглед“, по што се вклучил и непосредно во активностите на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација – ВМОРО, како комита. Неговата политичка и револуционерна активност била тесно поврзана со новинарската работа и со печатот што ги третирал прашањата поврзани со борбата на македонските Бугари.

Во 1907 година, заедно со Пејо Јаворов и Васил Пасков, во Софија го уредувал весникот „Илинден“. Следната година работел во весниците „Отечество“ и „Родина“ во Солун, а во периодот од 1909 до 1912 година го издавал весникот „Вардар“ во Софија. Поради забраните за неговото распространување во Османлиското Царство, весникот последователно го преименувал со имиња на други реки и планини.

Во 1912 година Крапчев повторно се вклучил како комита, заедно со Пејо Јаворов, и преминал во Солун. Истата година таму го уредувал весникот „Българин“. По Меѓусојузничката војна бил уредник на „Пряпорец“, орган на Демократската партија, а во периодот 1915–1918 година работел како воен дописник на весниците „Военни известия“, „Добруджа“ и „Пряпорец“.

Во 1919 година го основал информативниот дневен весник „Зора“, кој во следните децении станал еден од влијателните бугарски дневни весници. Крапчев бил негов директор до крајот на животот, а истовремено бил директор-сопственик и на акционерските друштва „Български печат“ и „Преса“.

Крапчев бил еден од основачите на Македонскиот научен институт. Во 1928 година бил дел од раководството на Македонскиот младински сојуз, а по убиството на Александар Протогеров, го поддржува крилото на Иван Михајлов, извесен период работел и во редакцијата на весникот „Македонија“, заедно со Иван Хаџов, Георги Кондов и Петар Мрмев.

По превратот од 19 мај 1934 година, поради неговите демократски позиции, Крапчев бил интерниран во Карлово. Во април 1941 година, според дневникот на тогашниот бугарски премиер Богдан Филов, Крапчев бил испратен во мисија во Скопје за воспоставување врска со бугарските акциони комитети. Во истиот запис Филов наведува дека Крапчев се залагал за присоединување на Македонија кон Бугарија, а не за автономија.

Во текот на Втората светска војна неговите политички ставови и публицистика предизвикале остри реакции кај Бугарската комунистичка партија. Според приложениот биографски материјал, негово убиство било планирано уште во 1942 година. Во март 1943 година бил следен од Иван Буруџиев и Здравка Ќамилева, но обидот не бил реализиран, а двајцата биле уапсени.

Нов обид за негово убиство бил извршен во април 1943 година, кога Крапчев бил нападнат при излегување од редакцијата. Според изворот, напаѓачите биле вооружени со пиштоли и јатагани, но минувачи и полицајци интервенирале и го спасиле. Еден од напаѓачите бил убиен, а другиот се самоубил. Уште еден неуспешен атентат врз него бил извршен на 21 јули 1944 година.

На 10 септември 1944 година, непосредно по превратот од 9 септември, Данаил Крапчев бил убиен во Горна Џумаја, денешен Благоевград. Околностите околу неговата смрт во изворот се наведуваат како нецелосно разјаснети.

Посебно сведоштво за неговите последни часови е пренесено преку писателот Димитар Талев. Според зборовите на Талев, пренесени на Христо Огњанов, Крапчев заминал во Горна Џумаја кај неговиот брат Георги Талев, сметајќи дека таму ќе биде побезбеден. Таму, според ова сведоштво, бил уапсен и убиен во затвор со тап предмет. Во првите денови по неговата смрт властите, според истиот материјал, соопштиле дека Крапчев се самоубил непосредно пред превратот.

Иако веќе бил мртов, во 1945 година Крапчев бил изведен пред т.н. Народен суд и постхумно бил осуден на смрт и на целосна конфискација на имотот. На судењето, главниот уредник на „Зора“, Матеј Бончев-Бршљан, на прашањето дали Крапчев бил приврзаник на Оската Рим–Берлин–Токио, одговорил дека „Д. Крапчев држи само до една оска – Софија–Прилеп“.

Во февруари 1994 година Врховниот суд на Република Бугарија ја поништил пресудата изречена против Данаил Крапчев.