На пат кон Брисел, РС Македонија оди само до Белград

Пишува: Светослав Терзиев/Сега

Како и другите народи, и Македонците ги избраа политичарите што ги заслужуваат. Со двојните гласачки кутии за парламентарните и претседателските избори тие недвосмислено покажаа дека претпочитаат да останат во својата позната балканска ниша наместо да одат на патот кон Европа.

Досегашната власт направи голема грешка обидувајќи се да ги маѓепса гласачите со европски перспективи кои не можат да се допрат и вкусат сега и веднаш. СДСМ на премиерот Димитар Ковачевски излезе со „Коалицијата за европска иднина“, а нејзината сојузничка албанска партија ДУИ ја предводеше коалицијата „Европски фронт“. И двајцата сега си ги лижат раните, затоа што под името „Твојата Македонија“ коалицијата предводена од ВМРО-ДПМНЕ ги симна од власт. Националистите триумфираа затоа што нивната формула за инкапсулирање на РС Македонија се покажа попривлечна.

Македонизмот се врати по неуспешниот обид на политичката класа да се модернизира. Југословенското наследство го привлекува македонското општество кон пазувите од каде што потекнува. Најсиромашната земја што излезе од поранешна Југославија живее со својот Стокхолмски синдром, кој не може да го надмине повеќе од три децении. Таа знае дека нејзината крадлива елита, заради која мизерува, е инспирирана од Белград, но си останува заробеничка на србоманијата.

Не е изненадување што прв кој и честиташе на новоизбраната претседателка Гордана Силјановска беше српскиот претседател Александар Вучиќ. „Убеден сум дека ќе продолжиме да работиме заедно за зајакнување на врските меѓу Србија и Северна Македонија за напредок и просперитет на нашите народи и просперитет на целиот регион“, напиша тој на навидум воздржан начин на социјалната мрежа Х. Пргавоста на гестот, а не протоколарниот стил, толку ја трогна Силјановска што таа воодушевено одговори: „Очекувам дека ќе продолжиме да работиме на подобрување на одличните македонско-српски односи. Ви благодарам многу господине претседателе Вучиќ“.

Црвената линија што лидерот на ВМРО-ДПМНЕ Христијан Мицкоски ја постави меѓу Европа и РС Македонија беше наречена „Бугарски диктат“.

Тој жестоко ги отфрли уставните измени што ги бара целата ЕУ како услов за отворање на пристапните преговори, божем тие ќе предизвикаат страшни несреќи за земјата. Стануваше збор за запишување на Бугарите заедно со другите „државотворни народи“ во основниот закон, за да се гарантираат нивните права како на останатите граѓани во државата. Со други зборови, да не бидат подложени на државно малтретирање. Но, негирањето на Република Северна Македонија од нејзините историски корени поминува низ негирањето на Бугарите воопшто. Нејзината уникатност (идентитет), составен во југословенската лабораторија, е изградена само врз основа на антибугаризмот. Затоа тој до неодамна стана борбено знаме на жедната опозиција за власт, иако Бугарија не покажуваше ни мал интерес за политичките борби во Скопје.

РС Македонија се соочи со тежок избор: Европската унија (заедно со Бугарија во неа) – или надвор од ЕУ, но заедно со Србија. Таа го избра вториот пат. Првите зборови на Гордана Силјановска по гласањето беа дека нема потреба да се внесуваат Бугарите во уставот, бидејќи тие се заштитени под графата „други“ во преамбулата. Во таквиот пристап Скопје ќе ја види ЕУ, но друг пат.

Според Силјановска, бидејќи Договорот за пријателство и добрососедство од 2017 година вели дека Бугарија мора да му помогне на РСМ на патот кон ЕУ, сега треба „да седнеме и да разговараме дали можеме на друг начин да ја толкуваме Рамката за преговори“.

Иако е професорка по уставно право и политички системи, таа треба да биде предмет на академска критика. Ако сака да преговара за друго толкување (промена) на преговарачката рамка веќе прифатена од цела ЕУ и нејзината сопствена земја, треба да ги обиколи сите европски метрополи и да им објасни зошто тоа не и се допаѓа. Ако причината е тоа што не ги сака Бугарите, ќе се соочи со два проблема: прво, дискриминација на етничка основа; второ, неисполнување на обврската. Првиот проблем ќе ја дисквалификува PCM како неподобна за ЕУ ​​поради кршење на основните европски вредности. Вториот ќе испрати сигнал до ЕУ дека нема смисла да се отвораат преговарачки поглавја, бидејќи за што и да се договори, Скопје може конечно да го одбие поради желба за поинакво толкување.

Има и трет проблем, свртувањето кон Србија може да значи и свртување кон Русија, што ќе предизвика голем гнев во Брисел и леден однос кон амбициите на Скопје за Европа. Основите за ваквите сомнежи доаѓаат од оската Скопје-Белград-Будимпешта која се наѕира. Вториот кој испрати поздрав беше унгарскиот премиер Виктор Орбан. „Честитки до ВМРО-ДПМНЕ, Христијан Мицкоски и Гордана Силјановска-Давкова за нивната заслужена и историска победа на денешните претседателски и парламентарни избори во Северна Македонија! Со нетрпение очекувам да работиме заедно за да дадеме нов поттик на процесот на пристапување на Северна Македонија во ЕУ “, напиша Орбан на социјалната мрежа Х истиот ден.

Србија и Унгарија се поврзаните садови за руско-кинеско влијание во Европа. Посетите на кинескиот претседател Си Џинпинг оваа недела на Белград и Будимпешта ѝ отстапија место на реториката која е силно во спротивност со заедничката европска надворешна политика. Русија како агресор и Кина како нејзина база не треба да уживаат топли односи во Европа. Но, тие бараат места да го нарушат европското единство и ги наоѓаат. Нема да биде изненадување ако Скопје се покаже како следниот пробив.

Не само Александар Вучиќ, туку и Виктор Орбан има аргументи да ja привлече РСМ кон својата политичка линија, бидејќи од 2018 година го крие поранешниот лидер на ВМРО-ДПМНЕ, Никола Груевски, осуден на две години затвор. Ова е најсилниот доказ на кого може да смета македонската елита во критична ситуација.

Во анализата на геополитиката и домашните и меѓународните односи треба да се знае дека има нешто посилно за политичарите, а имено нивниот сопствен интерес да се збогатат и да преживеат. Скопската елита заглавена во корупција е осудена да ги крие своите југословенски корени, на кои им ја должи својата висока позиција со генерации. Но, во исто време, таа е претпазлива за европската мамка за натамошно збогатување, бидејќи тоа е придружено со надзор на владеењето на правото. Нему му е поисплатливо што Република Македонија останува сиромашна, но задржува доволно богатство за слободно да ужива, наместо да ги изгуби и двете за некој европски сон.

Што се однесува до Бугарија, македонските избори не треба да предизвикаат реакција од нејзина страна. Откако ќе се отрезнат од еуфоријата, победниците ќе се соочат со проблемите што самите си ги создале. На пат кон Брисел ќе сфатат дека не можат да одат подалеку од Белград, кој со нив ќе го сподели своето долгогодишно искуство од преговорите со ЕУ без рок.

А обичните македонски граѓани со бугарска самосвест допрва ќе сметаат на тоа дека најдиректниот пат кон Европа им оди преку Софија, каде што можат да аплицираат за европски пасоши. Но, Бугарија треба да ја зголеми својата точност, затоа што изборите покажаа дека проблемите не доаѓаат само од сметките на политичарите, туку и од испраните мозоци во поширока јавна средина.