Окрвавената рака и рамносметката од големосрпските соништа

Пишува: Иван Николов/КИЦ Босилеград/БГНЕС

Протестите во Србија повторно се разгореа. Овој пат излегоа од својата политичка изолација, а барањата за одговорност за паднатата настрешница на железничката станица во Нови Сад и смртта на 16 невини граѓани, прераснаа во барања за предвремени парламентарни избори.

За нас, Бугарите во Србија, протестите се важни онолку колку што ја одредуваат судбината на Србија во духот на европските вредности и онолку колку што постои надеж дека нојската граница ќе се претвори во современа европска граница. И покрај видливото отсуство на европски и украински знамиња и загрижувачкото присуство на старата иконографија со национални знамиња, шајкачи со кокарди и мирис на темјан, ајде засега да прифатиме – или барем да се надеваме – дека повиците за оставка на Вучиќ и одржување избори се повици за модернизација и европеизација на Србија.

Студентите ризикуваа да излезат на избори дури и под сегашните нерамноправни изборни услови и исклучително неповолни внатрешни и особено надворешно-политички околности.

Кај скептиците тоа разбуди сомнежи – дали не станува збор за „продаден натпревар“?

Студентите и опозицијата сепак се свесни дека на начинот на кој се организираат изборите во Србија – со манипулирање на избирачките списоци, купување гласови и злоупотреба на државните ресурси – не може да се постигне поинаков изборен резултат.

И покрај невидените социјални немири, поддршката од академската заедница, опозицијата и Српската академија на науките, надежите за промена во Србија сè уште се во доменот на соништата.

Со оглед на претстојните глобални бури, Србија на Вучиќ се надева на руска победа во руско-украинската војна, со надеж дека на некоја нова мировна конференција ќе се појави нова шанса за прекројување на границите на Балканот и остварување на вековниот српски сон за „Голема Србија“. Како и за многумина пред него, така и за Вучиќ српскиот проблем е пред сè територијален проблем, а не проблем на демократија, корупција, правна сигурност, човекови права и вредности, како што бараат демонстрантите.

Засега Вучиќ се држи во кружна одбрана и добива време. Опозицијата, за жал, досега никогаш не понудила ништо поразлично од она што го прави тој. Ајде да се потсетиме.

Опозицијата ги поддржуваше литиите во Црна Гора, организирани од скриени центри во Србија, кои на крајот донесоа просрпска власт што брзо го загрози пристапниот процес на Црна Гора кон ЕУ.

Ставовите на добар дел од српската опозиција за Република Српска и Косово не се разликуваат од оние на Вучиќ. Некои се дури и порадикални. Дури и денес, кога Србија врие, опозициските лидери изјавуваат дека никогаш нема да го признаат Косово!?

Тогаш, по што се разликуваат од Милошевиќ, Тадиќ, Коштуница, Вучиќ или Шешељ? И како можат да се поистоветат со крвавата рака што треба да симболизира нешто многу повеќе од крвта на невино загинатите на железничката станица во Нови Сад!

Уште позагрижувачки е тоа што дури и самите студентски протести немаат категорично проевропски позиции, а вистински промени во Србија не може да се случат без европска поддршка. Отсуството на европски и украински знамиња на протестите покажува дека Србија што протестира сè уште нема доволно храброст геополитички да се позиционира. Наместо тоа, на протестите се вееа различни видови националистички знамиња – што воопшто не е добар знак за позитивен исход.

Вистинскиот проблем на Србија е што таа не успеа да го преиспита своето минато и да доживее духовен катарзис како што би направила секоја сериозна нација по четири изгубени војни.

Српските интелектуалци и политичари не си ги поставија прашањата – зошто Косово денес е независна држава и зошто Албанците, по цена на сопствените животи, не сакаат да живеат во Србија?

Насилството, крвопролевањата, затворите, страдањата, грабежите и конечно оружените конфликти со Албанците – сето тоа ја создаде денешната независна Република Косово, но никој во Србија не сака да преземе политичка одговорност за тоа и да разбере дека некогашната јужна српска покраина Косово и Метохија е загубена засекогаш.

Српското општество конечно треба да се соочи со своето минато, да ги признае злосторствата и поразите и да сфати дека политиката вградена во темелите на српската државност е длабоко погрешна и опасна – не само за мирот и безбедноста на Балканот и Европа, туку пред сè за самата Србија.

Лидери од типот на Милошевиќ или Шешељ постојат во секое општество.

Страшното е тоа што само во Србија тие имаа, а изгледа и денес имаат, толку многу поддржувачи и следбеници. Очигледно станува збор за пренагласена национална самодоверба и изопачен културно-просветен модел што продолжува да воспитува војници и офицери подготвени во даден момент да тргнат во „освета за светите српски земји“, а не културни и креативни граѓани кои ќе се посветат на изградба на демократска и просперитетна европска Србија.

Ајде да се потсетиме.

1982 година – југословенските тенкови газеа студенти и ученици низ улиците на Приштина, специјалните единици стрелаа, полицијата тепаше и убиваше косовски Албанци, а ние сè уште ја повторувавме мантрата за братските југословенски народи.

1988 – на Ушќе во Белград, 1.300.000 луѓе френетично го аплаудираа Милошевиќ додека тој повикуваше на војна за „светото српско Косово“. Истото се повтори на 28 јуни 1989 на Газиместан при одбележувањето на 600-годишнината од Косовската битка.

Србија беше облепена со постери на Милошевиќ, државната телевизија и печатот постојано ја хушкаа нацијата против Хрвати, Албанци и Муслимани.

На претседателските избори во декември 1990, за Милошевиќ гласаа речиси 3.300.000 луѓе. На парламентарните избори над 2.300.000 гласаа за Социјалистичката партија на Србија. Дури и по почетокот на војната, на изборите во декември 1992, Милошевиќ повторно убедливо победи со над 2.500.000 гласови.

Па само Милошевиќ ли беше виновен? А каде е вината и одговорноста на оние кои масовно скандираа и гласаа за него? Чија човечка и граѓанска должност беше да му се спротивстават?

Имаше луѓе што математички прецизно предвидоа што ќе се случи и предупредуваа. Како што и се случи – во Вуковар, Сараево, Сребреница, Дубровник…

Светозар Марковиќ пред век и половина напиша: „Голема Србија е тесна и грда градба, и како таква не е способна да ги обезбеди интересите на српскиот народ.“

Секоја сериозна нација која доживеала таква катастрофа, ќе направеше пресметка, ќе го преиспиташе минатото и ќе тргнеше одново.

Но не и Србија.

Резултатот од вековните великосрпски соништа денес се гледа во масовни студентски бунтови, бројни протести низ села и градови, политички затвореници, емигранти кои не се осмелуваат да се вратат, насилство врз студенти, партиски баталјони, беззаконие, сојузи со најмрачните режими и целосна изолација од слободниот свет.

Дали вредеше сето тоа, кога и по два века „Голема Србија“ не стана ниту поголема, ниту посилна, ниту побезбедна за сопствените граѓани? Напротив – изгуби вредно време, заостанува зад другите европски држави и си создаде бројни непријатели.

Со оглед на тоа што повторно се консолидира национализмот и продолжуваат плановите за освојување на туѓи територии, стотици илјади млади Срби ја напуштаат земјата со намера никогаш да не се вратат.

Студентите, професорите, академиците бараат избори за да го сменат Вучиќ. Добро.

Но српскиот проблем е многу подлабок – во културата, идентитетот, воспитувањето, литературата, војската, размислувањето на обичниот човек, кој редовно гласа за убијци, измамници и крадци кои ги повторуваат истите историски грешки.

Додека Србија оди по тие стари патишта, нема како да стигне таму каде што сонуваат нејзините деца – кои масовно ја напуштаат.