Партениј Зографски – духовникот кој го претвори образованието во кауза

Животот и делото на Партениј Зографски, неговото богословско образование, просветителската дејност и улогата во подготовката на духовниот кадар беа во фокусот на предавањето на проф. д-р Павел Павлов на научната конференција „Вера, црква, паметење. Во спомен на Партениј Зографски – поленски епископ и нишавски митрополит“, организирана од Богословскиот факултет на Софискиот универзитет „Свети Климент Охридски“, јавува БГНЕС.

„За да имате висока хиерархија и самостојна помесна црква, мора да има високо богословско образование“, истакна проф. д-р Павел Павлов во предавањето „Партениј Зографски и бугарското богословско образование“.

Учесниците на конференцијата беа поздравени од доц. Наум Кајчев од Македонскиот научен институт и од деканката на Историскиот факултет, проф. д-р Мира Маркова.

Партениј Зографски е роден во 1818 година во селото Галичник, Дебарско, со световното име Павел Василков Тризловски. Својот живот го посветил на духовната служба, образованието и книжевната дејност. Починал во Цариград на 7 февруари 1876 година.

Неговото образование започнало во манастирот „Св. Јован Претеча – Бигорски“, каде што го стекнал првичното образование. Подоцна учел во Охрид кај Димитар Миладинов, а образованието го продолжил и во други училишта на Балканот.

Потоа се школувал во Атинската духовна семинарија и во духовни образовни установи во Русија, меѓу кои и Московската духовна академија, која ја завршил во 1850 година.

Според проф. Павлов, ваквиот образовен пат е од суштинско значење за разбирањето на личноста на Зографски. Тој, како што посочува, не бил само духовник на кого му било доверено да предава, туку човек кој поминал низ долготрајна и сериозна подготовка.

„Кога некој е ангажиран да предава, тој мора да биде подготвен. Не е доволно да избереме човек кој ни е симпатичен и да го назначиме на определена должност, без оглед на тоа дали ја има потребната подготовка“, нагласи историчарот.

Во 1851 година Партениј Зографски се вратил во Зографскиот манастир на Света Гора и го презел раководењето со богословското училиште при манастирот. Во писмо од 20 декември истата година се наведува дека почнал да им предава на монасите, но се соочил со тешкотии поради недостигот од учебници на мајчин јазик.

Според проф. Павлов, ова сведоштво од манастирската преписка е особено значајно бидејќи го покажува не само почетокот на училиштето, туку и практичните тешкотии со кои се соочувало духовното образование во периодот на Преродбата.

Во 1852 година Партениј Зографски заминал на островот Халки, во близина на Цариград, каде што до 1855 година предавал во тамошното богословско училиште. Таму го зазел местото на Неофит Рилски и ја продолжил работата на подготовката на духовници.

Според проф. Павлов, значењето на оваа дејност ги надминувало рамките на една образовна установа. Тој посочува дека образованите духовници имале значителен придонес во изградбата на црковните институции и во утврдувањето на бугарската црковна самостојност.

Врската меѓу образованието и црковната независност била особено важна во XIX век, кога Бугарите воделе долготрајна борба за самостојна црковна организација. Подготвените духовници можеле да ја преземат одговорноста за управувањето со епархиите, образованието на следните генерации и зацврстувањето на заедницата.

Во 1859 година Партениј Зографски бил избран за поленски епископ, а во 1867 година станал нишавски митрополит. Со тоа неговата просветителска работа била дополнета и со одговорностите на висок црковен достоинственик.

Според проф. Павлов, животот на Зографски покажува и поширока карактеристика на тогашната епоха – преродбениците не ги разгледувале образованието, црквата и националната заедница како одделни каузи.

„Нашите преродбеници имале јасна претстава што е важно за Бугарија и не го разделувале она што денес често го разграничуваме како црква и држава. Тие сето тоа го восприемале како една целина“, рече историчарот.

Партениј Зографски починал во 1876 година, годината на Априлското востание. Сто и педесет години подоцна, неговото дело, според пораките истакнати во рамките на конференцијата, потсетува дека Бугарската преродба се градела не само преку политички дејства и општествени борби, туку и преку долгогодишни напори во образованието, духовната подготовка и зачувувањето на паметењето.

Неговото наследство се посочува како дел од историјата на бугарското просветителство, во која училиштето и црквата имале заедничка цел – да подготват луѓе способни да преземат одговорност за иднината на својата заедница.